Deutsch​ :: English​ :: Español​ :: Français​ :: Italiano

 

Αίτηση 

προς τη Επιτροπή Γλωσσών της Βικιπαίδειας

για να εγκριθεί η δημοσίευση της Βικιπαίδειας στην κλασική ελληνική γλώσσα (βλ. την επίσημη σελίδα συζήτησης)

 

Συνοπτικά

Η αρχαία ελληνική γλώσσα είναι κλειδί δια να αγκαλιάσουμε μία υψηλότερη λογοτεχνία. Η αρχαία ελληνική αποτελεί μια κλασική γλώσσα, και σ’ αυτό διαφέρει από άλλες αρχαίες γλώσσες όπως η ετρουσκική, η φοινικική κτλ. Δεν υπάρχουν ουσιαστικοί λόγοι να εμποδιστεί ή να μη συστηθεί το άνοιγμα των νέων σελίδων της Βικιπαίδειας στην κλασική ελληνική ή άλλες κλασικές γλώσσες· αντίθετα, υπάρχουν πολλοί βάσιμοι λόγοι υπέρ αυτού. Αιτούμεθα στη Επιτροπή Γλωσσών της Βικιπαίδειας να εισαγάγει, στη Πολιτική Γλωσσών της, μία διάκριση μεταξύ αρχαίων και κλασικών γλωσσών, και να αφαιρέσει την απαγόρευση στις κλασικές γλώσσες. Ειδικότερα, υποβάλλεται αίτημα να εγκρίνει την έκδοση της Βικιπαίδειας στην κλασική ελληνική γλώσσα.

 

Πρόλογος στην κλασική ελληνική λογοτεχνία

Αν η Ελλάδα είναι το λίκνο του δυτικού πολιτισμού, η κλασική ελληνική είναι η μητέρα γλώσσα του. Είναι δύσκολο να υποτιμήσει κανείς τη σημασίαν αυτής της γλώσσας. Μία (1) στις 19 λέξεις της αγγλικής γλώσσας έχει τη ρίζα της στην κλασική ελληνική (αυτή η στατιστική βασίζεται σε περίπου 80.000 λέξεις του Shorter Oxford Dictionary) και το ίδιο μπορεί να πει κανείς για τις περισσότερες άλλες γλώσσες στον κόσμο. Διεθνές ελληνικές λέξεις είναι λ.χ. το σχολείο, η ιδέα, η ιστορία, η δημοκρατία, η οικονομία, το πρόβλημα, η οργάνωση, η μηχανή, τα μαθηματικά και η μουσική, κτλ.

H κουλτούρα της Αρχαίας Ελλάδας αποτέλεσε μια πηγή της καλλιτεχνικής και της φιλοσοφικής έμπνευσης για πάνω από δύο χιλιετίες, τόσο στον επιστημονικό όσο και στον ανθρωπιστικό τομέα. Η ελληνική μυθολογία αποτέλεσε ένα φανταστικό πόρο για να καταλάβει κανείς και να εξερευνήσει τον άνθρωπο. Τα αρχαιότατα ομηρικά ποιήματα, και οι κωμωδίες, οι τραγωδίες και γενικά τα έργα της φιλοσοφικής έρευνας γράφτηκαν στην κλασική ελληνική γλώσσα (λ.χ. από συγγραφείς όπως ο Ευριπίδης, ο Αριστοφάνης και ο Πλάτων). Η ελευθερία της πολιτικής και του λόγου και η γέννηση της φιλοσοφίας και της λογικής ήταν πολύ συνδεδεμένες. 
Και οι πρώτοι ιστορικοί (Ηρόδοτος και Θουκυδίδης) ήταν επίσης Έλληνες· κάποιοι από τους Αμερικανούς ιδρυτές πατέρες (Thomas Jefferson, Writings, New York, The Library of America, 1984, σ. 816) ενθάρρυναν τα παιδιά τους να μελετήσουν αυτά τα κείμενα χωρίς μεσολαβήσεις, στην αρχική γλώσσαν τους. Όσοι έχουν γνωρίσει αυτούς τους συγγραφείς, αυτοί αναγνωρίζουν ότι τα αρχαία λόγια τους είναι συγχρόνως νέα, βαθιά και ζωντανά. Απαιτείται κόπος για να προσεγγισθούν οι Έλληνες συγγραφείς και η αρχαία γλώσσα τους, για να αναγνωσθούν ακόμη τα λόγια τους. Αλλά όσοι το κάνουνε, ανακαλύπτουν ένα εξαιρετικά σημαντικό και νέο μήνυμα.

Τα αποτελέσματα των αρχαίων Ελλήνων επιστημόνων (λ.χ. του Ευκλείδη και του Αρχιμήδη) δεν είναι καθόλου λιγότερο υπέροχα. Στον 17ο αιώνα μόνο οι Κινέζοι ανακάλυψαν ότι η γη είναι στρογγυλή (ή, καλύτερα, μια «σφαιροειδής», κατά Στράβωνα, Γεωγραφικά, Β’, 5, 5, αναφέροντας τις θεωρίες των ελληνιστικών επιστημόνων), επειδή ένας ιησουίτης ιεραπόστολος (όπως και όλοι οι δυτικοί) το έμαθε από τούς Έλληνες. 
Και ο Ισαάκ Νεύτων, όπως αναφέρει ο ίδιος, έμαθε ότι η δύναμη τής βαρύτητας είναι αντιστρόφως ανάλογη του τετραγώνου της απόστασης από αρχαίους πυθαγόρειους μαθηματικούς («[Pythagoras] proportionem vero his experimentis inventam, teste Macrobio, applicuit ad caelos. [...] intellexit per harmoniam caelestem quod pondera planetarum in solem essent reciproce ut quadrata distantiarum eorum a sole.» Newton, The Classical Scholia, σ. 32).
Ο Κάρολος Δαρβίνος, διατυπώνοντας την περίφημη θεωρία του περί της εξέλιξης των ειδών, εμπνεύστηκε σ’ αυτή περίφημα λόγια του Εμπεδοκλέους: «ὅπου μὲν οὖν ἅπαντα συνέβη ὥσπερ κἂν εἰ ἕνεκά του ἐγίγνετο, ταῦτα μὲν ἐσώθη ἀπὸ τοῦ αὐτομάτου συστάντα ἐπιτηδείως· ὅσα δὲ μὴ οὕτως, ἀπώλετο καὶ ἀπόλλυται.» (Αριστοτέλης, Φυσικά, Β’, 8). 
Και η αρχή σύμφωνα με την οποία μια επιστημονική θεωρία πρέπει να «αντικατοπτρίσει τα παρατηρήσιμα φαινόμενα» (στα κλασικά ελληνικά, «φαινόμενα σῴζειν», σύμφωνα με τα λόγια του Αρίσταρχου του Σάμιου, πατέρα του ηλιοκεντρισμού) διατυπώθηκε επίσης από τούς Έλληνες επιστήμονες. Τα Σφαιρικά του μαθηματικού Θεοδοσίου της Βιθυνίας (2ος αιώνας π.Χ.) είναι τα παλαιότερα διασωζόμενα έργα μη ευκλείδειας γεωμετρίας τα οποία έφτασαν σε εμάς.
Σύμφωνα με τη μικρή έρευνα του Mike Kinde, ένα σύγχρονο ιατρικό άρθρο στα αγγλικά αποτελείται γενικά από σχεδόν 10% λέξεων που έρχονται από την κλασική ελληνική.
Η επιστημονική θεωρία της προτασιακής λογικής (η οποία για πρώτη φορά αναπτύχθηκε από τον στωικό φιλόσοφο Χρύσιππο), μόνο στα τέλη του 19ου αιώνα ανακτήθηκε.
Οι ανεμόμυλοι, οι νερόμυλοι, και επιπλέον ένα πρωτότυπο ατμομηχανής κατασκευάστηκαν για πρώτη φορά από αρχαίους Έλληνες μηχανικούς (π.χ. Ήρωνας της Αλεξάνδρειας).
Πολλές ιδέες του Φρόιντ (λ.χ. του «οιδιπόδειου συμπλέγματος») έχουν τις ρίζες τους στην Ερμηνεία των ονείρων του Αρτεμιδώρου του Δαλδιανού (η παράγραφος αυτή βασίζεται στην πραγματεία του επιστημονικού ιστορικού Lucio Russo La rivoluzione dimenticata, στα ελληνικά «Η ξεχασμένη επανάσταση»).

Εξάλλου, η κλασική ελληνική είναι επίσης η αρχική γλώσσα των ευαγγελίων. Αυτή η αρχαία και η σεβάσμια γλώσσα είναι και σήμερα η λειτουργική η γλώσσα της Ελληνικής Ορθόδοξης Εκκλησίας. Αυτή η εκκλησία συνεχίζει να χρησιμοποιεί μια καθαρή εκδοχή της νεοελληνικής γλώσσας σε επίσημα έγγραφα και γενικά για επικοινωνιακούς σκοπούς.

Αυτό σημαίνει ότι η κλασική ελληνική γλώσσα έχει αξία καθ’ εαυτήν, ως κλειδί για την πρόσβαση σ’ ανεκτίμητα κείμενα.

 

Οι «κλασικές γλώσσες» ως ξεχωριστή κατηγορία από τις «αρχαίες, ιστορικές και εξαφανισμένες γλώσσες»

Μια κλασική γλώσσα είναι μια γλώσσα που έχει κύρος σ' ένα συγκεκριμένο πολιτισμό, ως φέρον όχημα μιας λογοτεχνίας που θεωρείται κλασική, δηλαδή αρχαία, θεμελιώνουσα, που αξίζει να γίνει αντικείμενο διδασκαλίας και μίμησης. Ακόμη μετά την εξαφάνισή τους ως δημοτικών γλωσσών, οι κλασικές γλώσσες συνεχίζουν να μελετώνται και να χρησιμοποιούνται για πολιτιστικούς σκοπούς και γλωσσικές έρευνες χάρη στα χαρακτηριστικά τους ως «γλώσσες-μητέρες».
Τυπικά, για εκατοντάδες ή χιλιάδες χρόνια, οι κλασικές γλώσσες χρησιμοποιούνται ως «κοινές γλώσσες»: λ.χ., λιγότερο από το 0,01% του σώματος της λατινικής γλώσσας δημιουργήθηκε από τους μητρικούς ομιλητές της. (J. Leonhardt, Latin: Story of a World Language, Cambridge, MA, Harvard University Press, 2013, σ. 2).
Οι αναλογίες για την σανσκριτική και την κλασική ελληνική γλώσσα είναι οι ίδιες. Οι κλασικές γλώσσες χρησιμοποιούνται σχεδόν αποκλειστικώς ως δεύτερες γλώσσες, κοινές γλώσσες, βοηθητικές γλώσσες ή τομεακές γλώσσες.

Η αρχαία ελληνική γλώσσα είναι μια κλασική γλώσσα εξαίρετου γραμματικού πλούτου, η οποία πραγματικά δεν πεθαίνει ποτέ, αντίθετα, συνεχώς εμπνέει τα νέα μυαλά και συστηματικά χρησιμοποιείται για τη γέννηση νέων λέξεων.
Το ίδιο το όνομα της Βικιπαίδειας είναι μερικώς ελληνικό («ἐγκύκλιος παιδεία», μια αρχαία ελληνική έκφραση και ιδέα). Ο Αριστοτέλης ήταν ο πρώτος οποίος οργάνωσε ό, τι μπορεί να γίνει γνωστό σε μια εγκυκλοπαιδική μορφή. 
Και ακόμη, ένα από τα παλαιότερα εγκυκλοπαιδικά λεξικά τα οποία έφτασαν σε εμάς (η Σούδα) συντάχθηκε στην κλασική ελληνικήν. 
Ακόμη, επίσης κάποια από τα πρώτα εκπαιδευτικά ιδρύματα (η Ακαδημία του Πλάτωνος και το Λύκειον του Αριστοτέλη στην Αθήνα και το Μουσείον της Αλεξάνδρειας και η Μεγάλη Βιβλιοθήκη της και το Πανδιδακτήριο Κωνσταντινούπολης) γεννήθηκαν στον αρχαίο ελληνικό κόσμο.

Αυτές οι σκέψεις θα πρέπει να θεμελιώσουν μια έκδοση της Βικιπαίδειας στην κλασική ελληνική και να άρουν τα όποια εμπόδια.

 

Αντιλογία στα όποια επιχειρήματα κατά της χρήσης της κλασικής ελληνικής στην Βικιπαίδεια

Δεν είναι η αλήθεια ότι δεν θα υπήρχε μια αρκετή βάση χρηστών για να καταστήσει το έργο βιώσιμο. Σ’ αυτήν τη στιγμή, υπάρχουν περίπου 1.000.000 άνθρωποι στον κόσμο (περίπου 500.000 στην Ελλάδα και περίπου 270.000 μόνο στην Ιταλία ) οι οποίοι σπουδάζουν την κλασική ελληνική.
Η παραγωγή κειμένων στην κλασική ελληνική δεν έχει σταματήσει εντελώς ποτέ.
Αυτή αποτελεί και σήμερα μια «οχηματική γλώσσα» (lingua franca) για τους κλασικιστές, τους μελετητές της βίβλου, τους ελληνορθόδοξους εκκλησιαστικούς και ακόμη γενικά για τις ελληνιστικές ομάδες. 

Η γλώσσα δεν είναι δημοτική («κοινή») πια, αλλά είναι ακόμη πολύ διαδεδομένο αντικείμενο ανάγνωσης, γραφής και, ελάχιστες φορές, ομιλίας.
Επίσης, ένα σύγχρονο μυθιστόρημα όπως Ο Χάρι Πότερ και η Φιλοσοφική Λίθος έχει μια έκδοση στην αρχαία ελληνική. Και η Ἀκρόπολις ακόμη, μια διαδικτυακή εφημερίδα στην αρχαία ελληνική, δημοσιεύει για πάνω είκοσι χρόνια.

Η απουσία μητρικών ομιλητών δεν θα έπρεπε να θεωρηθεί ένα αποφασιστικό επιχείρημα κατά της χρήσης της κλασικής ελληνικής γλώσσας στην Βικιπαίδεια.
Πράγματι τα λατινικά, κατά την αναγέννηση, δεν είχε μητρικούς ομιλητές αλλά υπήρξε η γλώσσα της επιστήμης. 
Η Ευρωπαϊκή Ένωση, η Ινδία και πολλές άλλες χώρες χρησιμοποιούν σήμερα τα αγγλικά ως επίσημη γλώσσα, αν και κανείς σ’ αυτές τις χώρες πρακτικά (με εξαίρεση την Ιρλανδία) δεν μιλάει την αγγλική ως μητρική γλώσσα. Ένας αποκλεισμός αυτών των χωρών από την πρόσβαση ή τη συνεισφορά στην αγγλόφωνη Βικιπαίδεια, βασισμένος στην απουσία μητρικών ομιλητών, δεν θα είχε κανένα νόημα. 
Ούτε η απουσία μητρικών ομιλητών εμποδίζει την ορθή γραφή και τον έλεγχο της ποιότητας των φωνών. Αυτή μπορεί να αποτελέσει ένα πρόβλημα για πολλές αρχαίες γλώσσες, αλλά όχι για τις κλασικές γλώσσες: αυτές ήταν «αθάνατες γλώσσες» για χιλιετίες και έχουν αναπτύξει μεθόδους διδασκαλίας που μπορούν να μειώσουν το αποτέλεσμα της απουσίας μητρικών ομιλητών: λ.χ. η εντατική ανάγνωση ή εστίαση στη χρήση των λέξεων και στο ύφος της ανάλυσης κειμένων και στα ερμηνευτικά σχόλια, ή η μίμηση του ύφους των συγκεκριμένων συγγραφέων, η συλλογή ιδιωματικών εκφράσεων, οι συζητήσεις περί χρήσεως ιδιωματικών εκφράσεων κ.λπ.

Το άνοιγμα των σελίδων της Βικιπαίδειας στις κλασικές γλώσσες θα αύξαινε τον αριθμό των διαθέσιμων πληροφοριών, δεδομένου ότι τις πληροφορίες θα τις δημιουργούσαν και θα χρησιμοποιούσαν άνθρωποι από διαφορετικές μητρικές γλώσσες και ότι οι κλασικές γλώσσες είναι ορυχεία με πολύ αμετάφραστο υλικό, το οποίο επιτρέπει στους κλασικιστές να εμβαθύνουν στα συγκεκριμένα θέματα. Μία από τις πολλές χρήσεις αυτής της Βικιπαίδειας είναι η συλλογή αποσπασμάτων από το αρχαίο ελληνικό σώμα κειμένων, οργανώνοντας τα κατά θέμα (βλ. εδώ ένα παράδειγμα), αντί για να οργανώσει τα κατά συγγραφέα (όπως στην Βικιθήκη). Ακόμη, φιλοξενεί μοναδικά περιεχόμενα σχετικά με την αρχαία φάση, τις ετυμολογίες και τα αρχαία ονόματα τόπων και πραγμάτων, επενεργώντας ως μαγνήτης για πολιτιστικά συμφέροντα που άλλες εκδόσεις της Βικιπαίδειας συχνά υποτιμούν ή παραλείπουν εντελώς.
Αν και η ανάπτυξη της κλασικής ελληνικής Βικιπαίδειας έχει παρεμποδιστεί σημαντικά από τον σκεπτικισμό και από την προσωρινή άρνηση των υπεύθυνων της Βικιπαίδειας να την εγκρίνουν (ενώ υπάρχουν εκδόσεις της Βικιπαίδειας στη λατινική, σανσκριτική, και ακόμη και στο Πάλι, στην παλαιά αγγλική, γοτθική και στη παλαιά σλαβική), η «θερμοκοιτίδα» της αριθμεί ήδη 2.000 άρθρα, μερικά από τα οποία περιέχουν πληροφορίες που δεν είναι διαθέσιμες σε καμία άλλη έκδοση της Βικιπαίδειας, και άλλες φορές ούτε καν στο διαδίκτυο (π.χ. η ακόμη ατελής συλλογή άρθρων για τις αρχαίες ελληνικές πόλεις, η οποία είναι το μοναδικό μέρος στο δίκτυο όπου μπορεί κανείς να βρει συνοπτικές και συστηματικές πληροφορίες περί της πολιτικής εξελίξεως των αρχαίων ελληνικών πόλεων-κρατών, περί των σχέσεων μητροπόλεων-αποικιών, περί των προστάτιδων θεοτήτων, περί της κοπής χάλκινων, αργυρών και χρυσών νομισμάτων ή ακόμη περί των νικητών των πανελληνίων αγώνων κ.λπ.)

Η κλασική ελληνική είναι μια πολύ πλούσια γλώσσα: το ελληνοϊταλικό λεξικό Rocci περιέχει 150.000 λέξεις. Ούτε η μετάφραση των σύγχρονων εννοιών δεν θα αποτελούσε πρόβλημα· επειδή πολλές από τις σύγχρονες έννοιες βασίζονται στην κλασική ελληνική (υπό αυτή την οπτική, η κλασική ελληνική είναι πιο ζωντανή από πολλές σύγχρονες γλώσσες).
Αν και η νέα ελληνική έχει σημαντικές διαφορές από την κλασική ελληνική, αυτή ομοιάζει πολύ στο σχηματισμό των νέων λέξεων, και υπάρχει μια καθαρεύουσα μορφή της η οποία είναι βαθιά συμβατή με την κλασική ελληνική γλώσσα.

Ο γλωσσικός κωδικός ISO-639-3 «Αρχαία Ελληνικά (έως το 1453)» καλύπτει όλη την περίοδο από τον Όμηρο έως τον Γέμιστο Πλήθωνα. Αμέτρητοι νεολογισμοί δημιουργήθηκαν στα κλασικά ελληνικά κατά το πέρασμα αυτών των 2.200 ετών.
Μετά την εποχή αυτή, η κλασική ελληνική έχει αλλάξει με νέες γλωσσικές συμβάσεις (κοντά στη σύγχρονη δημοτική), αλλά αυτό δεν εμποδίζει στους γνωρίζοντες την κλασική ελληνική ως δεύτερη γλώσσα να δημιουργήσουν νεολογισμούς (όπως, για παράδειγμα, δεν εμπόδισε τους ουμανιστές της Αναγέννησης να δημιουργήσουν νέες λατινικές λέξεις). Αυτό δεν είναι σε αντίθεση με τη φύση της κλασικής ελληνικής γλώσσας, αλλά απλά δείχνει πως λειτουργεί.
Των νεολογισμών η δημιουργία από αυτήν δεν αλλάζει ριζικά τη γλώσσα, όπως ακριβώς η αγγλική γλώσσα δεν σταμάτησε να είναι αγγλική εξαιτίας της δημιουργίας της λέξης «computer» («υπολογιστής»).
Ούτε αυτό αντιβαίνει στους εκπαιδευτικούς σκοπούς, αφού ούτε η μελέτη μιας σύγχρονης γλώσσας (που περιλαμβάνει λέξεις όπως «αεροπλάνο», «τηλεόραση» και «θερμοσίφωνας») εμποδίζει την κατανόηση παλαιότερων έργων στην ίδια γλώσσα. Αντιθέτως, η μάθηση μιας γλώσσας είναι η βάση για να διαβάσει κανείς την λογοτεχνία (και σύγχρονη και αρχαία).

Επιπλέον, το κόστος συντήρησης δεν θα έπρεπε να αποτελέσει πρόβλημα: μια Βικιπαίδεια στα κλασικά ελληνικά δεν θα ήταν επιβαρυντική. Ως εκ τούτου, τα δεδομένα θα μπορούσαν να αποθηκευτούν σίγουρα στην υπάρχουσα υποδομή της Βικιπαίδειας.
Επιπλέον, οι υπογράφοντες αυτή την αίτηση πιστεύουν ότι η Βικιπαίδεια είναι ένα χρήσιμο έργο για τη διάδοση της γνώσης και για την ύψωση της συνείδησης σε όλο τον κόσμο. Φυσικά πολλοί από εμάς θα θέλαμε να υποστηρίξει τη Βικιπαίδεια, αλλά οι περισσότεροι από εμάς είναι συγκρατημένοι από την ακατανόητη εχθρότητα της Βικιπαίδειας για την κλασική ελληνική.
Ειλικρινώς, δεν καταφέρνουμε να βρούμε μια ειλικρινή εύλογη δικαιολογία για την οποία μια έκδοση της Βικιπαίδειας στην Kotava (μια επινοημένη γλώσσα που κατανοείται από περίπου 40 άτομα στον κόσμο) εγκρίθηκε, και ακόμη δεν εγκρίθηκε μία έκδοση στην κλασική ελληνικήν.

Η κατάσταση αυτή θα έπρεπε να διορθωθεί γρήγορα, δια να αποφευχθεί η συνέχιση αυτών των θλιβερών, θα λέγαμε, πραγμάτων. Προτείνουμε στη Επιτροπή Γλωσσών να δώσει μεγαλύτερη αξία και τιμή στη Βικιπαίδεια εξουσιοδοτώντας κλασικές γλώσσες όπως η ελληνική και η λατινική να αναπτύξουν δικά τους βικιεγχειρήματα.