15 Ağustos 2025 tarihli ve 2025/14 sayılı “Karayollarındaki Hız Sınırlama Uygulamalarında Yeknesaklık” konulu genelge; hız sınırı düşüren işaretlemelerin kaldırılmasını, “meskûn mahal” levhalarının ve hemzemin yaya geçitlerinin yeniden değerlendirilmesini, yerleşim yeri dışındaki pek çok yaya geçidinin (okul/hastane çevreleri dışında) kaldırılmasını öngörüyor. Bu yaklaşım, özellikle kırsal yerleşimler, toplu taşıma durakları, yaşlılar, çocuklar ve engelli bireyler için can güvenliği riski yaratır.

Türkiye’nin 2021–2030 Karayolu Trafik Güvenliği Strateji Belgesi ve Eylem Planları ile BM’nin 2030’a kadar ölümlerde ve ciddi yaralanmalarda %50 azalma hedefi, “Güvenli Sistem” yaklaşımını merkezine alır. Güvenli Sistem; güvenli hızlar, güvenli yollar ve yol kenarları, güvenli kullanıcılar ve güvenli araçlar bileşenlerinden oluşur. Hızların, yaya hareketliliği ve yolun bağlamı gözetilmeden “yeknesak”laştırılması bu yaklaşımın ruhuna aykırıdır. "Yeknesaklaştırma", fiilen yollardaki hız sınırlarının yasal son hadlerine çekilmesi sonucunu doğurarak yolları otomobil dostu, yaya düşmanı yapacaktır.

Türkiye, UNECE ve AB Çerçevesiyle Neden Uyuşmuyor?

Türkiye mevzuatı ve stratejileri: 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ve ilgili yönetmelikler uyarınca trafik güvenliği işaretlemeleri; yolun geometrisi, çevresel bağlam, yaya hareketliliği ve görünürlük dikkate alınarak yapılmalıdır. 2021/2 Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ile yayımlanan 2021–2030 Strateji ve Eylem Planları, yaya güvenliğini öncelikli alan sayar.

UNECE referansları: Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu’nun (UNECE) 1968 Karayolu Trafiği Sözleşmesi ve Trafik İşaret ve İşaretçileri Sözleşmesi (Viyana Sözleşmeleri) ile WP.1 (Karayolu Trafik Güvenliği Çalışma Grubu) rehberleri; hız yönetiminde kırılgan yol kullanıcılarının (yaya, bisikletli vb.) üstün korunmasını, işaretlemenin anlaşılır ve bağlama duyarlı olmasını, yaya geçitlerinin kaldırılması yerine güvenli hâle getirilmesini önerir.

AB politikaları ve iyi uygulamalar: AB’nin 2021–2030 Yol Güvenliği Politikası Çerçevesi ve Sıfır Vizyonu (Vision Zero) doğrultusunda; kentsel alanlarda 30 km/s gibi düşük hız sınırları, yükseltilmiş yaya geçitleri, refüj adaları, daraltılmış şeritler ve hız düşürücü mühendislik önlemleri yaygınlaştırılır. AB düzeyinde bağlayıcı tek bir hız sınırı yoktur; ancak Güvenli Sistem yaklaşımı, yerel bağlama göre hızların düşürülmesini güçlü şekilde teşvik eder.

DSÖ ve ETSC rehberleri: Dünya Sağlık Örgütü ve Avrupa Karayolu Güvenliği Konseyi (ETSC), yaya ve araç trafiğinin karıştığı yerlerde güvenli hız eşiğinin genellikle 30 km/s olduğunu vurgular. Hemzemin yaya geçitlerinin kaldırılması yerine mühendislik ve denetimle güvenli hâle getirilmesi esastır.

Ne İstiyoruz?

Askıya Alma (Moratoryum): Genelgenin 3 ve 4. maddeleri başta olmak üzere, yaya geçitlerinin kaldırılmasına ve hız sınırı düşüren işaretlemelerin toptan “yeknesaklaştırılmasına” yol açan hükümlerin derhal askıya alınması.

Güvenli Sistem Etki Analizi: Her düzenleme için Yol Güvenliği Etki Analizi (RSIA) zorunlu olsun; yaya, bisikletli ve toplu taşıma kullanıcılarına etkiler veriyle ortaya konulsun.

Bağlam Duyarlı Hız Yönetimi: Hız sınırları; yaya yoğunluğu, kara nokta verileri, yol kesiminin geometrisi, durak/okul/hastane/ibadethane/çarşı varlığına göre belirlensin. Kentsel ve kırsal yerleşim içi arterlerde hedef hızlar 30–50 km/s bandında tutulabilsin.

Yaya Geçitlerinin Güvenli Hale Getirilmesi: Kaldırmak yerine; yükseltilmiş geçit, aydınlatma, refüj, sinyalizasyon, yaklaşım hız kesici tasarım ve görüş alanı iyileştirmeleri uygulansın.

Şeffaf Kriterler ve Veri Paylaşımı: KGM ve belediyeler; hız sınırı ve işaretleme değişikliklerinin kriter setini, hız ölçümlerini, çarpışma verilerini ve öncesi/sonrası etki değerlendirmesini kamuya açıkla­sın.

Katılımcı Mekanizmalar: Barolar, meslek odaları, engelli örgütleri, bisiklet/ yaya dernekleri, akademi ve yerel toplulukların yer aldığı bağımsız bir danışma kurulu oluşturulsun.

Takvim Revizyonu: 1 Eylül 2025 ve 31 Aralık 2025 tarihli sıkışık takvim, güvenlik testleri ve mevsimsel saha ölçümleri tamamlanacak şekilde uzatılsın.

Neden İmzalamalısın?

Çünkü yaya hatası değil, sistem hatası can alır: Hız, çarpışma kaçınılmaz olduğunda ölüm/yaralanma şiddetini belirler.Çünkü çocuklar, yaşlılar ve engelli yurttaşlar en kırılgan kullanıcılar; düzenlemeler onların güvenliği üzerinden ölçülmeli. Çünkü Türkiye’nin BM ve AB hedefleriyle uyumlu biçimde 2030’a giden yolda “hız yönetimini” bilimsel veriyle yapması gerekir. Çünkü emniyet kemeri ve hava yastığı kadar etkili, en ucuz “güvenlik teknolojisi” doğru hızdır.