Hayvan Hakları mı İnsan Hakları mı?

Hayvan hakları konusunda geçmişte iyi niyetle atıldığını düşündüğüm bazı adımlar neticesinde bugün maalesef istenmedik bir durumla karşı karşıyayız. Ben ve çevremdeki pek çok kişi ya sokak hayvanlarının saldırısına uğramış ya da bu riskten kaçınmak için her an bir çaba harcamak zorunda kalmışızdır. Sabah işe giderken, spor yapmak için sahile inerken, hava karardığında herhangi bir yerde, hatta kendi evimizin bahçesinde dahi kol gezen köpek çetelerinden kaçınmak durumunda kalıyoruz. Çocuğu olanları ise düşünmek bile istemiyorum. Artık bir çocuğu olmayanların (!) vebali ise sahipsiz sokak hayvanları konusunda toplumu yanlış yönlendirenlerin boyunlarındadır...

Dünyanın en eski hayvan hakları yasalarına ve kültürüne sahip olmakla övünürken artık bu zor kararı almak durumunda olduğumuz gerçeği acı bir şekilde suratımıza çarpıyor. Bu sorunu görmezden gelmek veya gerçekçi olmayan talepler ile geçiştirmeye çalışmak sorunu büyütmekten başka bir işe yaramıyor.

Sizden ricam önyargılarınızı bir kenarı bırakıp sorunun arkasındaki matematiği incelemeniz ve rasyonel çözüm önerilerini desteklemenizdir. 

Sokak Köpekleri Sebebi ile Ölümler

İddiaya göre (2023 sonu itibarı ile) 21 ayda 40’ı çocuk 92 kişi hayatını hayatını kaybetmiş. Her ne kadar köpeklere yapılan zulümleri savunanlar o kötü fotoğrafları paylaşıyorsa da benim vicdanım köpekler tarafından saldırıya uğraşmış, parçalanmış çocuklarımızın fotoğraflarını paylaşmaya el vermiyor.

İstatistikler ile Türkiye'de sokak köpekleri sorunu

Maaelsef hem sokak hayvanları hem de sahipli hayvanlar konusunda devletlerin ve uluslararası örgütlerin tuttuğu ve açıkladığı istatistikler yok denecek kadar az. Ulaşabildiklerimiz ise güvenilirliği konusunda ise ciddi soru işaretleri mevcut. Dolayısı ile bundan sonra vereceğimiz rakamların doğruluğu konusunda şahsi bir garanti veremesem de doğruya yakın bir genel fikir vereceği kanaatindeyim. Tüm rakamların kaynaklarını yazının sonunda bulabilirsiniz.

 

 

Tablonun bize söylediklerini kısaca şöyle özetleyebiliriz:

• Listede 36 ülke var
• Türkiye toplam sokak köpeği sayısına göre 2. ülke. 
• Yüzölçümüne oranla bakarsak ise 11. ülke.
• Ancak bu ilk 10 ülkedeki sokak köpeklerinin toplam sayısı bile Türkiye'den az! Aynı zamanda hepsinin kişi başına düşen milli gelirleri de Türkiye'den fazla!
• Asıl korkutan ise Türkiye'deki (0-14 yaş arası) çocuk oranının listedeki en yükske 3. ülke olması. Yani kendinden önceki 10 ülkenin hepsinden daha fazla çocuk var sokaklarımızda.
• Kişi başına düşen gelir ile sokak köpeği sayısını kıyaslarsak Türkiye maalesef sondan 34. ülke. Yani bu 2 milyon sokak köpeğinin bakımlarını finanse etme gücü olarak sondan 3. ülkeyiz. 

Ancak şunu söylemem lazım: bu veriye göre Türkiye'deki sokak hayvan sayısı aşırı iyimser (asgari) bir rakamdır. Gerçekteki rakamın bunun en az 2 katı olduğu varsayılabilir ki bu da durumun vahametini en az ikiye katlar.

Hayvan Barınakları Çözüm Mü? 

Herkesin bildiği ve yukarıda vurguladığım gibi sokak köpek sayımız 2 milyondan fazla olduğu neredeyse kesin. Ancak biz yine de 2 milyon adet sokak köpeği olduğunu varsayıp barınakların rasyonel çözüm olup olmadığını değerlendirmeye çalışalım:

• Barınaklar için hesaplama yaparken sadece köpeklerin boyutunu değil, idari alanları, enerji, sulama, depolama, yollar, çevre düzenlemesi vb. gerekli alanları dikkate alınmaklıdır. Köpeklerin stresiz, hareket kısıtlaması olmadan uzun dönem yaşayabileceği bir alan olarak her bir köpek için 10m2 brüt alan gerektiğini varsayalım. İhtiyacımız olan 200km2 alanı aşağıdaki gibi görselleştirebiliriz:

 

 

• Tek sıra halinde 10m2 lik köpek odaları yapsaydık (soldaki) 2000km uzunluğunda olacaktı (yaklaşık İstanbul-Hollanda mesafesi) Ortadaki gösterimde ise bir tarafı 1km iken diğer tarafının 200km olması gerekiyor. En makul gözüken sağdaki diktörtgen şekli İstanbul haritasına yerleştirelim:

 

 

• Amerikada 2023 sonunda 4915 hayvan barınağı olduğunu ve bu barınaklarda toplam 78 bin çalışan olduğunu biliyoruz. Aynı zamanda yaklaşık 6 milyon adetlik bir sirkülasyon olduğunu da biliyoruz. Bizdeki 2 milyon hayvan için bunun 1/3ünü istihdam edecek (26 bin kişi) olursak yıllık maliyeti 5.3 milyar TL (vergiler ve sigorta hariç, hadi orada devlet teşvik çıkarsın). Bu durumda kişi başına 77 hayvan düşüyor. (Bunlar sadece beslenmeden sorumlu değil, sahiplendirme, toplama, temizlik, bakım, sağlık vs).
• Şu an 15kg köpek mamasının 500TL olduğunu  varsayalım ve bunun bir köpeğe 1 ay yettiğini düşünelim. Yıllık maliyeti 12 milyar TL. Bunun da yemek atıkları vs %50 azaldığını düşünürsek 6 milyar TL.
• Diğer maliyetler ve problemler: Tesis inşa maliyetleri (en yüksek maliyet burada ortaya çıkar), kullanılacak arazilerin fırsat maliyetleri, enerji maliyetleri, temizlik maliyeti (2 milyon köpeğin gübresinden bahsediyoruz), çevre gürültüsü, uzman kadro kapasitesi, salgın hastalıklar, kısırlaştırma faaliyetlerinin devam edecek olması, köpek sayısının kısırlaştırma faaliyetlerinden çok daha hızlı artacak olması.

Gelişmiş Ülkelerde Ötenazi

Popülist hayvan hakları söylemini ithat ettiğimiz ülkelerinden Amerika Birleşik Devlet'lerinin yıllar itibarı ile toplam kedi ve köpek ötenazi sayıları aşağıdaki gibidir:  

 

 

8 yılda yaklaşık 6 milyon sokak hayvanı uyutulmuş! Grafikteki milyonlarca uyutulan kedi ve köpek sayısına doğal yollardan veya barınaklardaki kavgalar sonucunda ölen hayvanlar dahil değildir.

Avrupa ülkelerinde de durum benzer. Örneğin Fransa'da sokakta gezerken bir köpek çetesine denk gelmeniz, sahipsiz köpek saldırısına uğramanız söz konusu bile değil. 

Ek Tedbirler ve Sonuç

Yazının başında belirttiğim gibi en azından kendi insanına değer veren "gelişmiş" diğer ülkelerde olduğu gibi alınması gereken tedbirleri biran önce almamız şart. Tespit ettiğimiz çözüm önerileri şu şekildedir:

• Milyonlarca vahşi sokak hayvanını tedrici tedbirler ile kontrol altına almak imkanı kaçmıştır. İnsan canı önceliklendirilmeli; sürdürülebilir barınakta bakım, sahiplendirme, kısırlaştırma aktiviteleri için elverişli bir rakama inene kadar (çeteleşmiş ve saldırgan cins köpeklerden başlamak üzerene) yakalama ve uyutma tedbiri acilen uygulanmalıdır.
• Mevcut barınak kapasiteleri tespit edilmeli, gerekiyor ise yenilerin inşaatları merkezi olarak planlanmalı, maliyetleri ve kapasiteleri halka açıklanmalıdır.
• Sokak hayvanlarına ve evcil hayvanlara ait istatistik çalışmaları yapılmalı, tüm hayvanlar ve sahipleri kayıt altına alınmalıdır.Bu veriler toplum ile açıkla paylaşılmalıdır.
• Barınaklardan sahiplenmek dışında hayvan satın almak isteyenlerden çok yüksek miktarda vergi alınmalı ve bu kaynak barınaklara aktarılmalıdır.
• Hayvan sahiplerinin (özellikle köpek sahiplerinin) hayvanlarının yaptıklarından tamamiyle sorumlu olduğuna dair kanun çıkartılmalıdır. Köpeğinin bir insana verdiği zarardan birbir sorumlu olmalı, köpeğinin bir insanı öldürmesi durumunda kasten adam öldürmek suçundan ceza almalıdır.
• Hayvanlarını sokağa veya başka alanlara terk edenlere ilişkin ciddi cezai yaptırımlar getirilmelidir.
• Sadece pitbull değil saldırgan ve insana göre güçlü yapıda olan diğer köpek türlerinin bireyler tarafından sahiplenilmesi yasaklanmalıdır. Sadece gerekli görülen noktalarda (özel güvenlik, arama kurtarma vs) özel izin ile serbest bırakılabilir. 
• Hayvanlarını barınaklara terk etmek isteyenler ise hayvanın yaşam süresi boyunca sebep olacağı tahmini maliyeti kendisinden peşinen tahsil edilmelidir. Kimsenin sorumsuzluğunu başkaları çekmek zorunda değil!
• Mevcut sahipli hayvanların tamamının çipleme çalışmaları titizlikle devam etmelidir.
• Mevcut sokak köpeklerinin, sokaklarda bilinçsizce beslenmesi yasaklanmalıdır. Beslenme alanları belirlenmeli, başkalarının şahsi evlerinin önlerinde, baçhelerinde sokak hayvanlarına yemek verilmemelidir. Bunu görev edinmiş arkadaşlar bu köpekleri toplayıp kendi bahçelerinde veya okul ve parklardan uzak alanlarda beslemelidir.
• Hayvan haklarını destekleyen kişi ve kurumlar için çatı bir organizasyon/fon kurulmalı. Üyelerin bu fona katılım payı mecburi hale getirilmeli, hayvan sahibi olsun olmasın, hayvan haklarını savunduğunu iddia edenlerin elini taşın altına koyduklarından emin olunmalı. Bu çatı organizasyona üye olanlara kişilerin ayrıca insan hakları konusunda da hazırlanacak sertifika programını bitirmeleri mecburi tutulmalı.
• Öte yandan hayvanlara karşı işlenen suçlar kat be kat ağırlaştırılmalıdır. Savunmasız, dilsiz bir hayvana karşı işlenen cani suçların, eziyetlerin, tecavüzlerin, insana karşı işlenmesinden bir farkı yoktur. İnsana yapamadıkları için hayvana yaptıkları göz önüne alınmalı insana zarar vermeleri beklenmeden devlet gereken ağır cezayı takdir etmelidir.

Bir sonraki adım ise insan kılığındaki hayvanlar (tecavüzcüler, teröristler, canice katledenler, mazluma zulmedenler...) olmalı, adalet her noktada tecelli etmelidir. Sokaklar tüm köpeklerden temizlenmedikçe ne biz ne çocuklarımız rahat nefes alabilir!

_____________________________________________________________________

Kaynaklar:

1- Ülkelere göre karasal (sulak alanlar hariç) yüzölçümleri listesi: https://tr.wikipedia.org/wiki/Y%C3%BCz%C3%B6l%C3%A7%C3%BCmlerine_g%C3%B6re_%C3%BClkeler_listesi

2- Ülkelere göre kişi bazında GSMH listesi: htps://en.wikipedia.org/wiki/List_of_countries_by_GDP_(nominal)_per_capita

3- Ülkelere göre sokak hayvanlarının sayısı: https://www.esdaw.eu/stray-animals-by-country.html

4- Toplam nüfus içinde çocuk oranı: https://worldpopulationreview.com/country-rankings/children-in-the-world-by-country

5- Köpek saldırılarında hayatını kaybedenlerin sayısı: https://www.trthaber.com/haber/turkiye/yasam-hakki-savunma-dernegi-baskani-21-ayda-92-kisi-hayatini-kaybetti-820655.html

6-ABD yıllar itibarı ile Ötenazi sayıları: https://www.shelteranimalscount.org/explore-the-data/data-dashboards/national-animal-welfare-statistics-dashboard/

7- ABD hayvan barınak sektöründe çalışan sayısı: https://www.ibisworld.com/united-states/market-research-reports/animal-rescue-shelters-industry/#IndustryStatisticsAndTrends