Þann 6. febrúar 2020 mun háskólaráð fjalla um þjónustusamning við Útlendingastofnun um aldursgreiningar á fylgdarlausum börnum með tanngreiningum. Í tilefni þess skorum við á háskólaráð að fella þjónustusamninginn úr gildi og standa vörð um mannréttindi flóttafólks og umsækjenda um alþjóðlega vernd.

Lengst af fóru tanngreiningar og rannsóknir tengdar þeim fram án vitneskju stjórnsýslu Háskólans, án þjónustusamnings og án vitneskju almennings, í gegnum lektor og tannlækni við Tannlæknadeild. Þegar aðgerðasinnar og stúdentar sem berjast fyrir réttindum flóttafólks og umsækjenda um alþjóðlega vernd (hælisleitenda) stigu fram og komu upp um framkvæmdina ákvað háskólaráð að semja við ÚTL, frekar en að stöðva þessa þjónustu. Þess má þó geta að Benedikt Traustason, annar fulltrúa stúdenta í háskólaráði, kaus gegn þessari framkvæmd og skilaði inn séráliti. 

Tanngreiningar eru vafasamar af mörgum ástæðum, þar má helst benda á að ýmis alþjóðasamtök hafa mælt gegn þessari framkvæmd, m.a. barnaréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna, UNICEF, og Rauði krossinn. Þetta er því ekki eingöngu spurning um siðferði nokkurra aðgerðasinna, heldur viðtekna skoðun mannréttindasamtaka víðs vegar um heim. 

Tanngreiningar stinga einnig í stúf við vísindasiðareglur HÍ, en í því samhengi má sérstaklega benda á grein 1.2. í  reglunum en ákvæði hennar byggja á fimm þáttum: Virðing fyrir manneskjunni, velferð, skaðleysi, réttlæti og heiðarleiki og vönduð vísindaleg vinnubrögð. Það má með sanni segja að tanngreiningar uppfylla ekki þessar kröfur. Skrifstofa rektors og aðilar innan HÍ hafa haldið því fram að tanngreiningar falli ekki undir vísindasiðareglurnar, vegna þess að þær teljast ekki til rannsókna. Því eru stúdentar og aktívistar ósammála og telja það ekki rétt. Tanngreiningar falla undir þessar reglur, ekki eingöngu vegna þess að þær eru framkvæmdar innan veggja HÍ og niðurstöður þeirra hafa verið gefnar út á bréfsefni HÍ, heldur einnig vegna þess að niðurstöður þeirra hafa verið birtar í fræðilegum greinum. 

Vandinn við tanngreiningar felst þó ekki eingöngu í siðferðilegum vafamálum sem fylgja þeim, heldur eru vikmörkin einfaldlega of mikil til að þær geti talist áreiðanlegar, sérstaklega þegar um er að ræða aldursmat á einstaklingum í kringum átjánda aldursárið. Umrædd vikmörk eru 1,4 ár, og þó ÚTL vilji meina að niðurstöður tanngreininga hafi ekki áhrif á umsókn þeirra einstaklinga sem gangast undir þær, þá hafa nú þegar komið fram dæmi um einstaklinga sem var vísað úr landi vegna niðurstaðna úr tanngreiningum sem reyndust rangar. Upplýst samþykki er sérstakt vandkvæði hér, því til þess að veita upplýst samþykki er nauðsynlegt að rannsóknin hafi ekki neikvæð áhrif á líf og stöðu einstaklings innan samfélags. Óháð stöðu þeirra í samfélaginu geta börn ekki veitt upplýst samþykki. Einnig má benda á að allt bréfsefni ÚTL er gefið út á íslensku, án þess að hælisleitendur fái færi á að læra tungumálið. Þau sem undirgangast tanngreiningar fá því ekki einu sinni tækifæri til að túlka niðurstöður rannsóknarinnar sjálf. 

Háskóli Íslands er stærsta menntastofnun landsins og hefur framkvæmd tanngreininga óhjákvæmlega innan skólans áhrif á viðhorf flóttamanna til Íslands. Einstaklingar sem hafa farið í tanngreiningar hafa þegar lýst því yfir að þeir sjái ekki fram á að geta treyst HÍ framar, hvað þá stundað nám þar. Að framkvæma tanngreiningar við HÍ hefur því afgerandi áhrif á rétt flóttafólks til að stunda nám við HÍ, sem og neikvæð áhrif á líkamlega og andlega heilsu þeirra. 

Undirskriftasöfnun vegna þessa málefnis hefur áður farið fram og þá skrifuðu starfsfólk, nýdoktorar og doktorsnemar þriggja af fimm sviðum háskólans undir ásamt fjölmörgum nemendum. Þessi undirskriftasöfnun á við alla, starfsfólk jafnt sem nemendur og almenning. 

Því hvetjum við nemendur Háskóla Íslands og alla sem málið viðkemur til að skrifa undir þessa áskorun til háskólaráðs og meðlima þeirra. Áskorunin birtir skýra kröfu um það að háskólaráð stöðvi tanngreiningar innan háskólans og standi þannig með mannréttindum.  

Krafan er eftirfarandi: 

Jón Atli Benediktsson, Ásthildur Margrét Otharsdóttir, Benedikt Traustason, Einar Sveinbjörnsson, Guðrún Geirsdóttir, Guðvarður Már Gunnlaugsson, Ingibjörg Gunnarsdóttir, Kristrún Heimisdóttir, Ólafur Pétur Pálsson, Ragnhildur Alda María Vilhjálmsdóttir og Siv Friðleifsdóttir, 

Standið með mannréttindum og endurnýjið ekki þjónustusamning háskólans við Útlendingastofnun sem snýr að tanngreiningum umsækjenda um alþjóðlega vernd innan veggja HÍ. 

Háskóli Íslands er menntastofnun og ber að upphefja gildi mannréttinda og mannlegrar reisnar.