Ας πάρουμε τα πράγματα από την.."αρχή".
Σύμφωνα με την ελληνική νομοθεσία, μόνο το κοινοβούλιο της χώρας μπορεί να διερευνήσει κατηγορίες για κακοδιαχείριση εναντίον πρώην υπουργών.
«Είμαστε μπλοκαρισμένοι στην εφαρμογή της δικαιοσύνης, διότι αν σας απαγορεύεται να κάνετε τις έρευνες, δεν μπορείτε να μάθετε την αλήθεια», δήλωσε η Ευρωπαία Εισαγγελέας Λάουρα Κοβέσι. «Η διάταξη στο [ελληνικό] Σύνταγμα πρέπει να αλλάξει, και γι’ αυτό έχουμε ζητήσει αυτό και έχουμε στείλει επιστολή στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή».
Ο Μητσοτάκης την κατηγόρησε(..) ότι παρεμβαίνει σε μια τρέχουσα υπόθεση. «Έχει υπερβεί τα όρια της εξουσίας της», είπε για την Κοβέσι.
Μια λοιπόν μικρή παρένθεση:
Πρόσφατα ο Έλληνας πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης έχει γνωστοποιήσει ότι η Ελλάδα αναμένει ένα σημαντικό χαρτοφυλάκιο, ιδιαίτερα καθώς διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στη βοήθεια της προέδρου της Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, να εξασφαλίσει δεύτερη θητεία. Η Ελλάδα έχει προτείνει τον Απόστολο Τζιτζικώστα, περιφερειάρχη της Κεντρικής Μακεδονίας, ως τον επόμενο Ευρωπαίο επίτροπό της. Έτσι "κλείνει "(;) κι ένας κύκλος χάριν αντί χάριτος για τον Πρωθυπουργό, μιας και ο κ.Τζιτζικώστας στήριξε καταλυτικά τον κ.Μητσοτάκη στην ανάληψη της αρχηγίας στη Ν.Δ.
Τι φέρνει λοιπόν η Ελλάδα στο κορυφαίο μεταφορικό αξίωμα της ΕΕ;
Ο Απόστολος Τζιτζικώστας θα αντιμετωπίσει το δύσκολο ζήτημα της απανθρακοποίησης του τομέα των μεταφορών της ΕΕ.
Η χώρα που κατηγορείται ότι παρέχει πλοία στον σκιώδη στόλο δεξαμενόπλοιων της Ρωσίας και που ακόμη δεν έχει αντιμετωπίσει το σιδηροδρομικό δυστύχημα που σκότωσε 57 άτομα, τώρα είναι υπεύθυνη για το χαρτοφυλάκιο των μεταφορών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Ο Έλληνας πολιτικός Απόστολος Τζιτζικώστας, 46 ετών, ονομάστηκε την Τρίτη 17 Σεπτεμβρίου, υποψήφιος για επίτροπος μεταφορών από την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν — ένας διορισμός που αναμενόταν ευρέως στον τομέα της κινητικότητας.
Ο Τζιτζικώστας είναι μέλος του κυβερνώντος κόμματος της Νέας Δημοκρατίας και θεωρείται σκληροπυρηνικός στα εθνικά ζητήματα, περιλαμβανομένης της διαμάχης με τη Βόρεια Μακεδονία. Έχει επίσης κατηγορηθεί για προσεγγίσεις με την ακροδεξιά, όπως όταν το 2013 προσκάλεσε τη Χρυσή Αυγή σε δημόσια παρέλαση στη Θεσσαλονίκη.
Η κυβέρνηση της Ελλάδας δεν έχει κλείσει ακόμα την υπόθεση του τραγικού δυστυχήματος του Φεβρουαρίου 2023, που προκάλεσε πολιτική κατακραυγή για τον τρόπο διαχείρισης και τις προσπάθειες συγκάλυψής της.
Όπως είπαμε, ηπ κυβέρνηση απέρριψε την έκκληση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας να αναλάβει δράση σχετικά με την πιθανή ποινική ευθύνη δύο πρώην υπουργών Μεταφορών μετά το δυστύχημα, ενώ ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης κατηγόρησε την Ευρωπαία Εισαγγελέα Λάουρα Κοβέσι για υπέρβαση εξουσιών. Ο Τζιτζικώστας δεν εμπλέκεται.
Στη χώρα που είναι διάσημη για την εφεύρεση (και για την κατάλυση) της δημοκρατίας, υπάρχει η αίσθηση ότι αυτή διαβρώνεται.
Η Ελλάδα έχει βιώσει μια σειρά από σκάνδαλα, τα οποία, αν και διαφορετικά μεταξύ τους, συμβάλλουν στη γενική αίσθηση ότι η δικαιοσύνη καταρρέει — και ότι όσοι βρίσκονται στην εξουσία δεν επιθυμούν να το διορθώσουν. Ή, ακόμα χειρότερα, είναι οι ίδιοι υπεύθυνοι.
«Υπάρχει η αίσθηση μιας συστηματικής και συντονισμένης προσπάθειας να υποβαθμιστούν ορισμένα περιστατικά», δήλωσε ο Ανδρέας Ποττάκης, Συνήγορος του Πολίτη, ανεξάρτητος αξιωματούχος που εξετάζει την κακοδιαχείριση του κράτους. Αυτό γεννά «υποψίες περί προσπάθειας συγκάλυψης» και αμέλειας που «θα μπορούσε να εμπλέκει την πολιτική ηγεσία».
Τρεις μεγάλες υποθέσεις έχουν δοκιμάσει την πίστη της χώρας στις δικαστικές της δομές τα τελευταία χρόνια. Δύο από αυτές σχετίζονται με καταστροφές: Το σιδηροδρομικό δυστύχημα τον Φεβρουάριο του 2023 που σκότωσε 57 άτομα, και ένα ναυάγιο στα ανοιχτά της Πελοποννήσου το περασμένο καλοκαίρι που άφησε εκατοντάδες Ασιάτες και Αφρικανούς μετανάστες να θεωρούνται πνιγμένοι.
Η τρίτη αφορά ένα εκτεταμένο σκάνδαλο κατασκοπείας που έχει εμπλέξει την κυβέρνηση του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη. Τους προηγούμενους μήνες, η εισαγγελέας του Αρείου Πάγου απάλλαξε πολιτικούς, αστυνομία και υπηρεσίες
Απομονωμένα, αυτά τα περιστατικά μπορεί να φαίνονται σαν ατυχείς καταστάσεις που οποιαδήποτε κυβέρνηση θα μπορούσε να αντιμετωπίσει.
Όμως, ο τρόπος διαχείρισής τους έχει εγείρει ανησυχητικά ερωτήματα. Αντιπολιτευόμενα κόμματα, ομάδες θυμάτων και ανεξάρτητοι ερευνητές μιλούν για συγκάλυψη και ισχυρίζονται ότι κρίσιμοι μάρτυρες αποκλείστηκαν, νομικά έγγραφα αγνοήθηκαν και τα θύματα παραμερίστηκαν. Οι κοινοβουλευτικές έρευνες έχουν συμβάλει ελάχιστα, παρά μόνο στο να θολώσουν τα νερά.
«Δίνοντας μια απατηλή εντύπωση μιας καλά λειτουργούσας δημοκρατίας, με κοινοβουλευτικές επιτροπές που δεν μπορούν να επιτελέσουν αποτελεσματικά το έργο τους, αυτό που συμβαίνει μερικές φορές ισοδυναμεί με άμεση πολιτική παρέμβαση και εξουδετέρωση των μελών ανεξάρτητων αρχών», δήλωσε ο Βασ. Παναγιωτόπουλος, που καλύπτει την Ελλάδα για τους Δημοσιογράφους Χωρίς Σύνορα (RSF), μια μη κερδοσκοπική οργάνωση που υπερασπίζεται την ελευθερία του Τύπου.
Πέρα από τα μεγαλύτερα παραδείγματα, οι Έλληνες αντιλαμβάνονται ότι τα δημόσια πρότυπα έχουν υποβαθμιστεί, με τις φραστικές επιθέσεις εναντίον δημοσιογράφων από υψηλόβαθμους πολιτικούς να γίνονται σύνηθες φαινόμενο, τις ανεξάρτητες αρχές να υπονομεύονται, να καταγγέλλονται επαναπροωθήσεις μεταναστών, η αστυνομική βία να αυξάνεται και η κοινωνία των πολιτών και η πολυφωνία των μέσων ενημέρωσης να απειλούνται.
Σύμφωνα με έρευνα που διεξήχθη για το Ινστιτούτο Eteron για την 50ή επέτειο από την επιστροφή της Ελλάδας στη δημοκρατία, μόνο το 29% των πολιτών εμπιστεύεται το δικαστικό σύστημα της χώρας.
Σε συνέντευξή του στο POLITICO, ο κ.Μητσοτάκης υπερασπίστηκε το ιστορικό της χώρας του. «Πάντα πίστευα ότι πρέπει να έχουμε εμπιστοσύνη στο ελληνικό δικαστικό σύστημα», δήλωσε ο πρωθυπουργός. (Αυτό στο οποίο βέβαια οι Ανώτατοι Δικαστικοί διορίζονται από την ίδια την Κυβέρνηση)
Εδώ είναι τα τρία πιο σημαντικά πρόσφατα περιστατικά και γιατί είναι σημαντικά.
Το σιδηροδρομικό δυστύχημα:
Τη νύχτα της 28ης Φεβρουαρίου 2023, μια μετωπική σύγκρουση τρένων προκάλεσε τον θάνατο 57 ανθρώπων, πολλοί από τους οποίους ήταν φοιτητές.
Καθώς καταλάγιασε η σκόνη από το πιο φονικό σιδηροδρομικό δυστύχημα στην ελληνική ιστορία, προέκυψαν σοβαρές ανησυχίες σχετικά με τη λειτουργία του κράτους.
«Η ευθύνη ξεκινά από την ηγεσία και φτάνει μέχρι τους ανθρώπους που βρίσκονταν επί τόπου», είπε ο Βαγγέλης Βλάχος, ο οποίος έχασε τον 34χρονο αδερφό του, Βάιο. «Ψάχνεις κάποιον που να έκανε σωστά τη δουλειά του, κάτι που να λειτούργησε — και βλέπεις μια πλήρη κατάρρευση». Οι επικριτές μιλούν για συγκάλυψη, ιδιαίτερα υψηλού επιπέδου κακοδιαχείριση και διαφθορά στους σιδηρόδρομους.
Η συγκάλυψη αυτή μερικές φορές έχει κυριολεκτική μορφή: Σωροί από πέτρες τοποθετήθηκαν στον τόπο του δυστυχήματος, εμποδίζοντας τους ειδικούς να ερευνήσουν τη σκηνή, ενώ τα κατεστραμμένα βαγόνια απομακρύνθηκαν.
Αυτό συνέβη ενώ οι οικογένειες των θυμάτων εξακολουθούσαν να ελπίζουν να βρουν τα λείψανα των δικών τους.
Δεν είναι ακόμη σαφές ποιος έδωσε την εντολή, αν και οι συγγενείς των θυμάτων λένε ότι γνωρίζουν την ταυτότητα του υπουργού και θα καταθέσουν στο δικαστήριο.
Ο Νίκος Πλακιάς, που έχασε δύο κόρες στο δυστύχημα, βρήκε μέλη των σωμάτων τους οκτώ μήνες αργότερα σε μια ξεχωριστή περιοχή όπου είχαν μετακινηθεί συντρίμμια και μπάζα.
«Βιάστηκαν να αλλάξουν την εικόνα απλώς για να αλλάξουν τη δημόσια γνώμη, να κλείσουν το θέμα όσο το δυνατόν γρηγορότερα», είπε ο Βλάχος, αποδίδοντας το στη προσέγγιση των εθνικών εκλογών, προσθέτοντας ότι μια σωστή έρευνα θα απαιτούσε μήνες δουλειάς από ειδικούς.
Πολλές από τις πληροφορίες που γνωρίζουμε σήμερα ήρθαν στο φως μόνο μετά από τεράστια προσπάθεια των οικογενειών με τη βοήθεια ανεξάρτητων ειδικών.
Ένα κοντέινερ του τρένου που έλειπε από το σημείο, για παράδειγμα, βρέθηκε 16 μήνες αργότερα σε ιδιωτικό χώρο. Κανείς δεν παραδέχθηκε ότι γνωρίζει πώς βρέθηκε εκεί.
Συστάθηκε κοινοβουλευτική επιτροπή έρευνας, αλλά αντί να επικεντρωθεί στο δυστύχημα, αποπροσανατολίστηκε από την ιστορία του ελληνικού σιδηροδρομικού συστήματος.
Η κυβέρνηση, εν τω μεταξύ, απέρριψε τον φάκελο της υπόθεσης του Ευρωπαίου εισαγγελέα που ζητούσε ενέργειες εναντίον δύο πρώην υπουργών μεταφορών. Ο Χρήστος Σπίρτζης, από το αριστερό κόμμα ΣΥΡΙΖΑ, κατηγορήθηκε για παράβαση καθήκοντος, ενώ ο Κωνσταντίνος Καραμανλής από το κεντροδεξιό κόμμα Νέα Δημοκρατία του Μητσοτάκη κατηγορήθηκε για υπεξαίρεση κονδυλίων.
Επαναλαμβάνω, για ακόμη μία φορά, σύμφωνα με την ελληνική νομοθεσία, μόνο το κοινοβούλιο της χώρας μπορεί να ερευνήσει υποτιθέμενες ατασθαλίες πρώην υπουργών. Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία λέει ότι αυτός ο κανόνας αντίκειται στο δίκαιο της ΕΕ και έχει θέσει το ζήτημα στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Σε απάντηση, ο Μητσοτάκης κατηγόρησε την Ευρωπαία εισαγγελέα Λάουρα Κόβεσι για παρέμβαση σε εκκρεμή υπόθεση και υπέρβαση των αρμοδιοτήτων της.
«Το έγκλημα στα Τέμπη αποδεικνύει με τον χειρότερο τρόπο τη διαφθορά στους σιδηροδρόμους ως μέρος ενός πιο γενικού διεφθαρμένου συστήματος», δήλωσε η Μαρία Καρυστιάνου, επικεφαλής του συλλόγου των οικογενειών, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
Στη συνέντευξή του στο POLITICO, ο Μητσοτάκης είπε ότι η δικαιοσύνη έχει κινηθεί γρήγορα στην υπόθεση και ότι η κυβέρνησή του έχει καταβάλει σημαντικές προσπάθειες για να διασφαλίσει ότι θα ληφθούν αποφάσεις.
«Εκτός αυτού, υπάρχουν και συνταγματικοί περιορισμοί», είπε. «Είμαστε στο όριο αυτού που μας επιτρέπει το Σύνταγμα να κάνουμε».
Τα ελληνικά μέσα αποκάλυψαν ότι οι συνομιλίες μεταξύ του μηχανοδηγού και του σταθμάρχη τη νύχτα του δυστυχήματος είχαν «ραφτεί» και προσφέρθηκαν σε φιλοκυβερνητικά μέσα για να δημιουργήσουν την εντύπωση ότι το δυστύχημα οφειλόταν αποκλειστικά σε ανθρώπινο λάθος.
Οι οικογένειες έχουν απευθυνθεί σε ευρωπαϊκούς φορείς για να ρίξουν φως στην υπόθεση.
Το σκάνδαλο των υποκλοπών:
Το σκάνδαλο κατασκοπείας στην Ελλάδα — που αποκαλείται "Predatorgate" — ξέσπασε το καλοκαίρι του 2022, όταν ο Νίκος Ανδρουλάκης, αρχηγός του αντιπολιτευόμενου σοσιαλδημοκρατικού κόμματος ΠΑΣΟΚ, ανακάλυψε παράνομο λογισμικό παρακολούθησης στο τηλέφωνό του σε μια απόπειρα υποκλοπής. Αργότερα αποκαλύφθηκε ότι παρακολουθούνταν και από την κρατική υπηρεσία κατασκοπείας.
Η υπόθεση εξελίχθηκε σε ένα εκτεταμένο κατασκοπευτικό θρίλερ, στο οποίο το Predator, μια εξαιρετικά επεμβατική μορφή λογισμικού παρακολούθησης, ανακαλύφθηκε σε δεκάδες τηλέφωνα που ανήκαν σε υπουργούς, αρχηγούς στρατού, δημοσιογράφους και επιχειρηματίες. Εμπλέκονταν επίσης παράνομες εξαγωγές λογισμικού σε δικτατορικά καθεστώτα.
Δύο χρόνια αργότερα, οι δικαστικές αρχές απάλλαξαν όλους τους κρατικούς αξιωματούχους και υπηρεσίες από οποιαδήποτε αδικοπραγία, σε μια απόφαση που τα αντιπολιτευόμενα κόμματα χαρακτήρισαν ως «ημέρα ντροπής».
Μια έκθεση από έναν αντεισαγγελέα επιβεβαίωσε ότι από τους 116 στόχους του λογισμικού παρακολούθησης, 28 τηλεφωνικοί αριθμοί βρίσκονταν υπό νόμιμη κρατική παρακολούθηση την εποχή των απόπειρων παραβίασης. Ωστόσο, ο Άρειος Πάγος απέρριψε το εύρημα ως «σύμπτωση» και τα αρχεία που περιείχαν το υλικό παρακολούθησης καταστράφηκαν.
«Υπάρχει μεγάλη απογοήτευση για τη δικαστική έρευνα, ιδιαίτερα όταν συνειδητοποιήσαμε πόσα στοιχεία αποκάλυψε η δημοσιογραφική έρευνα που αποδείκνυαν τη σύνδεση της υπηρεσίας κατασκοπείας, του γραφείου του πρωθυπουργού και του Predator, αλλά αγνοήθηκαν», δήλωσε η Ελίζα Τριανταφύλλου, κορυφαία δημοσιογράφος του ελληνικού ερευνητικού ιστότοπου Inside Story.
«Το ερώτημα που τίθεται είναι ποιος θα προστατεύσει τελικά τους Έλληνες δημοσιογράφους από ένα κράτος που τους θεωρεί εθνικό κίνδυνο και τους παρακολουθεί με κάθε διαθέσιμη μέθοδο, απλώς επειδή κάνουν τη δουλειά τους;», αναρωτήθηκε.
Η Τριανταφύλλου και ο συνάδελφός της Τάσος Τέλλογλου αποκάλυψαν ότι είχαν τεθεί υπό φυσική παρακολούθηση κατά τη διάρκεια της έρευνας για το σκάνδαλο.
Ο υπουργός Υγείας Άδωνις Γεωργιάδης, ο οποίος ήταν στόχος του Predator 11 φορές, πήγε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για να πει στον δημοσιογράφο Θανάση Κουκάκη, θύμα του λογισμικού και κρατικής παρακολούθησης, να σταματήσει να ασχολείται τόσο πολύ με το θέμα.
«Λένε ότι και εγώ παρακολουθούμουν», είπε. «Και λοιπόν; Ούτε ίδρωσα. Αυτή η εμμονή καταντά κουραστική».
Τα σχόλιά του καταδικάστηκαν από νομικούς εμπειρογνώμονες ως «θεσμική ηλιθιότητα» και «συμπεριφορά που υπόκειται σε ποινική δίωξη».
Δίωξη όμως από ...ΠΟΙΟΝ;!
Ο Μητσοτάκης δήλωσε ότι είχε λάβει μέτρα.
«Αλλάξαμε τον νόμο με ένα μεγάλο, διαφορετικό σύστημα», είπε στο POLITICO. «Θα έφτανα στο σημείο να πω, πιθανόν ακόμη και εις βάρος των δυνατοτήτων εθνικής ασφάλειας μας. Αλλά έτσι πρέπει να γίνονται τα πράγματα. Όταν έχεις ένα πρόβλημα, πρέπει να είσαι πολύ πιο αυστηρός ως προς τις διαδικασίες».
Το ναυάγιο του σκάφους με μετανάστες:
Τον Ιούνιο του 2023, ένα αλιευτικό σκάφος από τη Λιβύη ανατράπηκε ανοιχτά των ακτών της Ελλάδας, μεταφέροντας περίπου 750 μετανάστες. Σώθηκαν 104 άτομα και περισυνελέγησαν 82 σοροί, ενώ οι υπόλοιποι θεωρούνται αγνοούμενοι.
Ένα χρόνο μετά, διεθνείς οργανισμοί σημειώνουν ότι ο ρόλος των ελληνικών αρχών δεν έχει ακόμη ερευνηθεί επαρκώς.
Οι επιζώντες κατέθεσαν ότι το ελληνικό λιμενικό προσδέθηκε στο αλιευτικό ενώ αυτό ήταν ακόμα όρθιο και προσπάθησε να το τραβήξει, προκαλώντας το να κλυδωνίζεται. Οι αρχές αρνούνται κατηγορηματικά αυτές τις κατηγορίες.
Ο επιζών Αχμάντ Αλκιμάνι, 25 ετών, από τη Συρία, δήλωσε ότι το αλιευτικό «δέθηκε με ένα σχοινί».
«Ένιωσα ένα τράνταγμα», είπε. «Σταμάτησε γρήγορα γιατί το σχοινί έσπασε. Το ξαναέδεσαν γρήγορα και με μεγάλη δύναμη άρχισαν να μας τραβούν, και το πλοίο έγειρε προς τα αριστερά.
«Ο κόσμος άρχισε να φωνάζει, αλλά συνέχισαν να τραβούν, αυτή τη φορά προς τα δεξιά, μέχρι που ανατράπηκε».
Αξιωματούχοι του λιμενικού, συμπεριλαμβανομένου του Αντιναυάρχου Γεωργίου Αλεξανδράκη, κλήθηκαν να καταθέσουν ως ύποπτοι, σύμφωνα με ρεπορτάζ του POLITICO τον Ιούνιο.
«Δεδομένης της άρνησης του ελληνικού λιμενικού να διεξαγάγει εσωτερική έρευνα, η απόφαση να ερευνήσει το θέμα ο Συνήγορος του Πολίτη δεν ήταν πλέον επιλογή, αλλά καθήκον», δήλωσε ο Συνήγορος του Πολίτη, Ανδρέας Ποττάκης. Η Frontex, η ακτοφυλακή της ΕΕ, ανέφερε ότι δεν έλαβε καμία απάντηση από την Ελλάδα, μετά την προσφορά της να στείλει αεροσκάφος για να παρακολουθήσει το υπερπλήρες αλιευτικό. Ο υπεύθυνος θεμελιωδών δικαιωμάτων της Frontex, Jonas Grimheden, συνέστησε την προσωρινή αναστολή των δραστηριοτήτων της υπηρεσίας στην Ελλάδα.
Οι οικογένειες των θυμάτων και οι επιζώντες κινούνται νομικά κατά οποιουδήποτε θεωρηθεί υπεύθυνος για το ναυάγιο στην Ελλάδα.
«Είναι μπλεγμένοι σε μια μακρά νομική διαδικασία, αλλά θέλουν να προχωρήσουν», δήλωσε η Μαρία Παπαμίνα, δικηγόρος του Ελληνικού Συμβουλίου για τους Πρόσφυγες, ένας από τους τρεις οργανισμούς που παρέχουν νομική βοήθεια στους επιζώντες. «Υποφέρουν από τις ψυχολογικές συνέπειες του δυστυχήματος και παράλληλα πρέπει να βρουν έναν τρόπο να στηρίξουν οικονομικά τις οικογένειές τους που έχουν αφήσει πίσω».
Η Μπάρμπαρα Μόενς συνέβαλε στο ρεπορτάζ από τις Βρυξέλλες.