English

Pandemi sırasında çıkarılan bir yönetmelik ile dünyada eşi benzeri görülmemiş bir yasağa imza atıldı: Bitki bazlı (vegan) peynir üretimi yapan firmalara ceza kesildi; vegan peynirler piyasadan toplatılarak tüketicilerin bu ürünlere erişimi engellendi. Vegan peynir üretimine getirilen bu yasak kaldırılsın!

19 Şubat 2020 tarih ve 31044 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliği’ndeki yeni düzenlemeye göre, bu tarihe kadar üretiminde herhangi bir engel bulunmayan bitkisel sütten üretilen kahvaltılık fermente ürünler (vegan peynir/peynirimsi) akıl almaz bir yasakla engellendi.

Ne Oldu?

Gerek Avrupa Birliği’nde, gerekse Türkiye’de bugüne dek Peynir Tebliği’ne göre bitkisel peynirden üretilen peynirlere “peynir” denmesi, ambalaj üzerinde bu ifadeye yer verilmesi, tağşiş/aldatma olarak nitelendirilerek zaten yasaklanmıştı.

Bu yasak bile dünya çapında üreticiler ve tüketiciler tarafından eleştirilirken ve uygulamanın iptali yönünde kitlesel hukuki adımlar atılırken, yeni düzenlemeye göre bu kısıtlama Türkiye'de bir adım daha ileri götürülerek başka bir boyuta taşındı: Bahsi geçen bitkisel ürünlerin “görüntü olarak peynire benzemesi” de yasaklandı.

Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliği’ne eklenen 9/3. maddeye göre: “Bitkisel yağ veya diğer gıda bileşenleri kullanılarak peynir izlenimi veren ürünler üretilemez.”

Bu Ne Anlama Geliyor?

Yani yeni düzenlemeye göre "peynire benzediği düşünülen, ancak adında peynir ifadesi bile olmayan" herhangi bir ürün açıkça yasaklanabilir. Söz konusu yasağa dayanak olan benzeme kriterleri konusunda bile gerekli açıklık getirilmemiş olması, bu konuda faaliyet gösteren denetimciler/ceza koyucular için ucu açık bir baskı ve hareket alanı oluşturuyor.
 
Herhangi bir tutarlı veya akla yatkın bir dayanağı bulunmayan bu yeni madde ile vegan peynir üretiminin durdurulmaya çalışılması ve vegan peynirlerin piyasadan toplatılması hem ulusal hem uluslararası hukuka aykırılık teşkil ediyor. 
 
Konu hakkında görüşme talep ettiğimiz, Tarım ve Orman Bakanlığı bünyesindeki Gıda İşletmeleri ve Kodeks Daire Başkanlığı’na göre, vakumlu ambalajın peyniri anımsatması bile başlı başına “tağşiş/aldatmaca” olarak değerlendirilebilir.

Biz Ne Yaptık?

7 Nisan 2022 tarihinde Tarım ve Orman Bakanlığı bünyesindeki Gıda İşletmeleri ve Kodeks Daire Başkanlığı’na yaptığımız ziyarette yetkili kişiye aktardığımız bu sıkıntı konusunda maalesef herhangi çözüm sağlanamamış, yapıcı bir adım atılmamıştır. 

17 Haziran 2022 tarihinde, bir vegan peynir üreticisinin söz konusu yasaklar nedeniyle satışlarının durdurulmuş olduğu bilgisini tüketiciler ile yazılı olarak paylaşması, mağduriyetleri gidermeye yönelik yapılacağı belirtilen yeni düzenlemelerin hayata geçirilmemesi, üretici ve tüketicilere her geçen gün yeni mağduriyetler yaşatılıyor olması kampanyamızın çıkış noktasıdır.

Yasağın Kaldırılması Neden Önemli?

1. Beslenme Hakkı ve Tercih Hürriyeti: Etik, çevresel ve sağlık sebepleriyle hayvan kaynaklı süt ürünlerini tüketmeyen ve/veya tüketemeyen bireylerin bitkisel sütlerden elde edilmiş alternatif ve besleyici gıdalara erişebilmesi, en temel beslenme hakkı ve seçme hürriyeti kapsamındadır.
2. Tüketici Hakları İhlali: Söz konusu yasaklar tüketici haklarını koruma ve tağşişi/aldatmacayı önlemek için alınan önlemler gibi gösteriliyor, sorunun çözümü noktasında yapıcı öneriler getirilmiyor, tüketicilerin bu ürünlere erişimi engelleniyor.
3. Üretim ve Ticaretin Baltalanması: Tüm dünyada hızla değişen tüketici tercihleri, iklim değişikliği ve çevresel kaygıların da etkisiyle üretim ve pazarlama anlayışlarında değişimler meydana getirirken, Türkiye'de bitki bazlı ürünlerin üretimi ve ihracatı, teşvik edilmesi gerekirken yasaklarla baskılanıyor. Benzeri görülmemiş bu yasak karşısında, bu alanda yatırım yaparak üretim tesisi oluşturmuş, istihdam yaratmış, hammadde stoklamış ihracat yapan üretici firmalar cezalandırılıyor. Kesilen yüksek cezalar, durdurulan / durdurulmakla tehdit edilen üretimler ve toplatılan ürünlerin maddi değerleri ciddi bir yekûn oluşturuyor. Önünü göremeyen bu üreticiler için herhangi bir çıkış yolu da gösterilmemiş olması, devletin en önemli görevlerinden biri olan üretimin, istihdamın ve ihracatın artırılması gibi genel konularda da, uluslararası boyutta firmaların rekabet güçlerinin ve yeni teknolojilerin geliştirilmesi hedefleriyle de taban tabana zıt.

Üretici ve tüketiciler için ikna edici olmaktan uzak, haksız birtakım dayanaklarla oluşturulmuş bu anlaşılması güç yasaklara karşı Vegan Derneği Türkiye (TVD) olarak tüm çözüm yollarını sonuna kadar kullanmakta kararlıyız. 

Siz de kampanyamızı imzalayıp paylaşarak, sesimizi yükseltmemize ve bu yasakların kaldırılmasına yardımcı olabilirsiniz. 

TVD web sitesi & 12 Nisan duyuru & 18 Haziran duyuru

Kampanya görseli: Vegan peynir / Green Evi