Para se të lejohet ndërtimi i projekteve të mëdha, duhet të vlerësohet në mënyrë transparente ndikimi i tyre mbi energjinë, ujin, tokën, biodiversitetin, kafshët, klimën, komunitetet lokale dhe infrastrukturën publike.

 
1. KONSUMI I MADH I ENERGJISË
Një nga shqetësimet kryesore është energjia.

Data Center-et funksionojnë 24 orë në ditë, 365 ditë në vit. Serverët duhet të jenë gjithmonë aktivë dhe temperatura e pajisjeve duhet të mbahet brenda parametrave të caktuar.

Kjo do të thotë kërkesë e vazhdueshme për energji elektrike.

Në një vend si Shqipëria, ku sistemi energjetik duhet të përballojë kërkesat e familjeve, bizneseve dhe industrisë, çdo projekt shumë i madh duhet të analizojë nëse kapaciteti shtesë do të krijojë presion mbi rrjetin.

Pyetja që duhet t'u bëhet autoriteteve është:

Kush do ta paguajë energjinë e konsumuar?

Nëse një Data Center përfiton energji me kushte preferenciale, subvencione, lehtësime fiskale ose infrastrukturë publike, qytetarët kanë të drejtë të dinë se çfarë marrin në këmbim.

 
2. UJI DHE SISTEMET E FTOHJES
Serverët prodhojnë shumë nxehtësi.

Për këtë arsye Data Center-et përdorin sisteme të ndryshme ftohjeje. Disa prej tyre mund të përdorin ujë, ndërsa të tjera përdorin sisteme kryesisht me ajër ose teknologji të tjera.

Prandaj çdo projekt duhet të publikojë qartë:

Sa ujë do të konsumojë?

Jo vetëm në ditët normale, por edhe gjatë periudhave të temperaturave të larta dhe thatësirës.

Shqipëria është një vend mesdhetar dhe ndryshimet klimatike po rrisin rëndësinë e menaxhimit të burimeve ujore.

Nuk është e pranueshme që një projekt industrial të marrë sasi të konsiderueshme uji pa një analizë të plotë të ndikimit mbi komunitetet, bujqësinë, lumenjtë, ekosistemet dhe kafshët.

 
3. RREZIKU PËR LUMENJTË DHE EKOSISTEMET UJORE
Uji nuk është vetëm një burim ekonomik.

Lumenjtë, liqenet, burimet dhe ujërat nëntokësore janë pjesë e ekosistemeve ku jetojnë peshq, amfibë, shpendë dhe shumë organizma të tjerë.

Nëse një projekt përdor ujë në sasi të mëdha ose shkarkon ujë të ngrohtë apo ujëra të trajtuara, ndikimi duhet të analizohet përpara miratimit.

Temperatura, cilësia e ujit dhe ndryshimet në rrjedhje mund të ndikojnë në ekosistemet ujore.

Prandaj çdo Data Center i madh duhet të ketë një plan të detajuar për:

marrjen e ujit;
konsumimin e ujit;
trajtimin e ujërave;
shkarkimet;
emergjencat;
periudhat e thatësirës;
mbrojtjen e biodiversitetit.
 
4. NDIKIMI MBI KAFSHËT DHE BIODIVERSITETIN
Kur ndërtohet një kompleks i madh industrial nuk ndërtohen vetëm serverët.

Ndërtohen godina, rrugë, kabina elektrike, linja transmetimi, sisteme ftohjeje, gjeneratorë, sisteme sigurie dhe infrastruktura të tjera.

Kjo mund të nënkuptojë ndryshim ose fragmentim të habitateve natyrore.

Kafshët e egra nuk njohin kufijtë e parcelave.

Një zonë ndërtimi mund të jetë pjesë e territorit të ushqimit, shumimit ose migrimit të shpendëve dhe kafshëve.

Zhurma e vazhdueshme, ndriçimi artificial gjatë natës, trafiku dhe aktiviteti industrial mund të ndikojnë në sjelljen e faunës lokale.

Prandaj, përpara çdo ndërtimi, duhet të kryhen studime të pavarura mbi:

shpendët, gjitarët, insektet, amfibët, zvarranikët dhe biodiversitetin e zonës.

Nuk mjafton të thuhet se “projekti do të ndërtohet në një tokë të lirë”.

Pyetja është:

Çfarë ekzistonte aty përpara se të ndërtohej?

 
5. SHKATËRRIMI DHE FRAGMENTIMI I HABITATEVE
Një nga problemet më të mëdha të zhvillimit industrial është fragmentimi i habitateve.

Edhe nëse nuk zhduket një specie e tërë, ndarja e territorit të saj mund ta bëjë shumë më të vështirë ushqimin, shumimin dhe lëvizjen.

Rrugët e reja, gardhet, ndërtesat, linjat elektrike dhe infrastruktura mund të krijojnë barriera për kafshët.

Për këtë arsye nuk duhet të shikohet vetëm ndërtesa e Data Center-it.

Duhet të vlerësohet i gjithë projekti dhe infrastruktura që e shoqëron atë.

 
6. ZHURMA DHE NDOTJA AKUSTIKE
Data Center-et mund të kenë sisteme ftohjeje, ventilatorë, transformatorë, gjeneratorë rezervë dhe pajisje të tjera teknike.

Në varësi të projektimit dhe vendndodhjes, këto mund të krijojnë zhurmë të vazhdueshme.

Zhurma kronike nuk është vetëm çështje komoditeti për njerëzit.

Ajo mund të ndikojë edhe në kafshët e egra, veçanërisht në zonat pranë habitateve natyrore.

Prandaj duhet të ketë kufij të qartë për zhurmën, monitorim të vazhdueshëm dhe masa korrigjuese nëse tejkalohen standardet.

 
7. NDOTJA E AJRIT NGA GJENERATORËT REZERVË
Data Center-et kërkojnë furnizim shumë të qëndrueshëm me energji.

Për këtë arsye mund të përdoren gjeneratorë rezervë për emergjenca.

Këta gjeneratorë, kur punojnë me karburante fosile, mund të emetojnë ndotës atmosferikë.

Edhe nëse përdoren vetëm gjatë ndërprerjeve ose testimeve, duhet të ekzistojnë rregulla të qarta për:

llojin e karburantit;
emetimet;
orët e funksionimit;
mirëmbajtjen;
magazinimin e karburantit;
menaxhimin e emergjencave.
 
8. GJURMA E KARBONIT
Një Data Center mund të jetë fizikisht në Shqipëri, por ndikimi i tij klimatik nuk përcaktohet vetëm nga ndërtesa.

Varet edhe nga mënyra se si prodhohet energjia që konsumon.

Nëse energjia vjen nga burime me emetime të larta, gjurma e karbonit mund të jetë shumë më e madhe.

Prandaj çdo projekt duhet të publikojë:

konsumin vjetor të energjisë, burimin e energjisë dhe emetimet e lidhura me funksionimin.

Nuk duhet të përdoret fjala “green” ose “green energy” pa të dhëna të verifikueshme.

 
9. NDIKIMI MBI TOKËN DHE MJEDISIN
Ndërtimi i një kompleksi të madh kërkon hapësirë.

Kjo mund të sjellë:

betonizim;
humbje të sipërfaqeve të gjelbra;
ndryshime në drenazhimin e ujërave;
rritje të sipërfaqeve të papërshkueshme;
humbje të tokës natyrore;
rritje të trafikut;
mbetje ndërtimore.
Për këtë arsye duhet të analizohen alternativat e vendndodhjes.

Një projekt i tillë nuk duhet të vendoset aty ku dëmtimi mjedisor është më i madh vetëm sepse toka është më e lirë.

 
10. MBETJET ELEKTRONIKE
Serverët, bateritë, pajisjet elektronike, kabllot dhe komponentët teknikë kanë jetëgjatësi të kufizuar.

Kur zëvendësohen, krijojnë mbetje elektronike.

Këto mbetje mund të përmbajnë materiale që kërkojnë trajtim dhe riciklim të specializuar.

Prandaj çdo operator duhet të ketë një plan të detajuar për menaxhimin e mbetjeve elektronike dhe baterive.

 
11. RREZIKU I ZJARRIT DHE EMERGJENCAVE
Një Data Center përmban sasi të mëdha pajisjesh elektrike dhe mund të ketë sisteme rezervë energjie dhe bateri.

Për këtë arsye duhet të ekzistojnë plane të detajuara për:

zjarret;
mbinxehjen;
defektet elektrike;
rrjedhjet;
emergjencat;
evakuimin;
mbrojtjen e komuniteteve përreth.
Këto plane duhet të jenë transparente dhe të kontrollueshme nga autoritetet.

 
12. INFRASTRUKTURA PUBLIKE
Një Data Center i madh nuk është vetëm një ndërtesë.

Ai mund të kërkojë:

rrugë, linja elektrike, transformatorë, sisteme komunikimi, furnizim me ujë dhe infrastrukturë të re.

Nëse këto ndërtohen me fonde publike ose kërkojnë investime publike, qytetarët duhet të dinë:

Sa kushtojnë dhe kush përfiton?

Investimi privat nuk duhet të nënkuptojë automatikisht kosto publike.

 
13. PUNËSIMI DHE PËRFITIMI REAL PËR SHQIPËRINË
Një nga argumentet kryesore për projekte të mëdha është zhvillimi ekonomik.

Por duhet të kërkojmë shifra konkrete.

Sa vende pune do të krijohen?

Sa prej tyre do të jenë vende pune afatgjata?

Sa do të jenë vende pune për specialistë shqiptarë?

Sa të ardhura do të hyjnë realisht në ekonominë shqiptare?

Sa taksa do të paguhen?

Sa do të kushtojë infrastruktura publike?

Një projekt nuk duhet të justifikohet vetëm me fjalën “investim”.

Duhet të shohim bilancin e plotë:

përfitime ekonomike kundrejt kostove sociale dhe mjedisore.

 
14. ÇFARË NDODH NËSE PROJEKTI DËSHTON?
Kush mban përgjegjësinë nëse operatori largohet?

Kush paguan për çmontimin e pajisjeve?

Kush pastron tokën?

Kush menaxhon mbetjet?

Kush garanton rikthimin e territorit?

Këto pyetje duhet të përgjigjen përpara, jo pasi projekti të ketë përfunduar.

 
15. TRANSPARENCË E PLOTË PËR PUBLIKUN
Qytetarët duhet të kenë akses në dokumentet kryesore të një projekti të madh:

kontratat;
lejet;
studimet mjedisore;
konsumin e energjisë;
konsumin e ujit;
ndikimin në biodiversitet;
përfitimet fiskale;
subvencionet;
marrëveshjet me institucionet publike;
planet e emergjencës.
Transparenca nuk është pengesë për investimin. Transparenca është kusht për një investim të përgjegjshëm.

 
16. NE NUK JEMI KUNDËR TEKNOLOGJISË
Kjo duhet të jetë shumë e qartë.

Ne nuk jemi kundër internetit.

Nuk jemi kundër inteligjencës artificiale.

Nuk jemi kundër teknologjisë.

Nuk jemi kundër investimeve të huaja.

Jemi kundër çdo projekti që miratohet pa transparencë dhe pa një analizë të plotë të kostos së tij për Shqipërinë.

Shqipëria duhet të përfitojë nga teknologjia, por jo duke sakrifikuar ujin, energjinë, tokën, biodiversitetin dhe interesin publik.

 
KËRKESA JONË
Kërkojmë që çdo projekt i madh Data Center në Shqipëri:

1. T'i nënshtrohet një vlerësimi të plotë mjedisor dhe klimatik.

2. Të publikojë konsumin e parashikuar të energjisë dhe ujit.

3. Të vlerësojë ndikimin mbi kafshët, shpendët, biodiversitetin dhe habitatet.

4. Të zhvillojë konsultim real me komunitetet lokale.

5. Të garantojë që kostot nuk transferohen te qytetarët.

6. Të publikojë të gjitha marrëveshjet dhe përfitimet publike.

7. Të ketë monitorim të pavarur dhe të vazhdueshëm pas ndërtimit.

8. Të vendosë masa konkrete kompensimi dhe rehabilitimi në rast dëmtimi mjedisor.

9. Të ketë plane të qarta për menaxhimin e ujit, energjisë, mbetjeve dhe emergjencave.

10. Të mos miratohet asnjë projekt kur dëmi i mundshëm ndaj interesit publik tejkalon përfitimin real për vendin.

 
SHQIPËRIA NUK ËSHTË THJESHT NJË HARTË KU MUND TË NDËRTOHET ÇDO PROJEKT.
Është shtëpia jonë.

Është toka jonë.

Janë lumenjtë tanë.

Janë pyjet dhe malet tona.

Janë kafshët dhe shpendët tanë.

Janë burimet që do t'u lëmë brezave të ardhshëm.

Ne kërkojmë zhvillim, por kërkojmë zhvillim me përgjegjësi.

Teknologji po. Investime po. Por jo në kurriz të Shqipërisë.

NËSE JE DAKORD, FIRMO PETICIONIN.
Një firmë për transparencë.
Një firmë për mjedisin.
Një firmë për ujin.
Një firmë për energjinë.
Një firmë për biodiversitetin.
Një firmë për të ardhmen e Shqipërisë.