Son 70 yıldır plansız ve denetimsiz şekilde çevresinde biriken nüfus ve sanayi nedeniyle her gün biraz daha örselenen ve hor kullanılan Marmara Denizi’nin “imdat işaretleri” bilim insanları tarafından kaydedilmesine ve raporlanmasına rağmen yeterli önlemler alınamamış ve sonunda bu nadide denizimiz dibini ve yüzeyini salya (müsilaj) ile kaplayarak komaya girdiğini herkese göstermiştir. 2020 Kasım’ından bu yana yaşadığımız bu son salya olayının ölçeğine ve süresine baktığımızda insan kaynaklı bir afetle karşı karşıya olduğumuz açıktır.
Marmara Denizi, Boğazlar ve Haliç’te 2004-2007 yılları arasında deniz suyundan çeşitli derinliklerden ve tabandaki tortullardan alınan örneklerde çok yüksek kirlilik oranları bulundu. Deniz suyundan alınan örneklerde ise, 2004’de 1512 μg/L (mikrogram/litre), 2005’de 3173 μg/L, 2006’da 1307 μg/L, 2007’de 1243 μg/L değerinde yüksek petrol kirliliği saptandı. Bu yüksek petrol kirliliğinin nedeni, Marmara ve Karadeniz’deki büyük sayıda gemi trafiği, tankerlerin kaçak balast sularını vermesi, sintine ve buna ek olarak bölgedeki yoğun endüstri ve şehir atık sularının neden olduğu belirtildi. 2006’da dip tortullardan alınan çamur örneklerinde petrol kalıntısı 1859 μg/g (mikrogram/gram) değerinde bulundu. BM Gıda ve Tarım Örgütü (FAO, 182) ölçütlerine göre, petrol kirliliği deniz suyunda 2.5 μg/L ve dip tortullarında 10 μg/g değerleri altında olmalıydı. Onyedi yıl önce Marmara Denizi ve Boğazlar’dan elde edilen bulgular FAO ölçütleri ile kıyaslandığında petrol kirliliğinin çok büyük ve tehlikeli değerlerde olduğu anlaşılıyordu. Acaba bu değerler bugünlerde nedir?
20 Eylül 2018’de “Her Yönüyle Marmara Denizi 2018 Yılı Çalışma Verileri” hakkında Tekirdağ’da yapılan toplantıda, yurt içi ve yurt dışından 18 üniversitenin katıldığı proje sonuçları tartışıldı ve yapımı süren Ergene Derin Deniz Deşarj Projesi ile dünyanın en kirli akarsuyu olarak kabul edilen Ergene’nin Marmara’ya akıtılması durumunda Marmara’nın kurtuluşunun kalmayacağı, kirliliğin Marmara’yı kilitleyeceği belirtildi.
Evsel, endüstriyel ve tarımsal atık suların kirliliğinde boğulan Ergene Nehri sularının, 2011 yılında başlatılan ıslah ve arıtma projesi ile Saros Körfezi yerine bir boru hattı ile derin deniz dejarjı yoluyla Marmara Denizi’ne boşaltılması planlandı. Ergene 1, Ergene 2 ve Çorlu 1 arıtma tesisleri bitirildi ve kalan bölümü olan Velimeşe Arıtma Tesisi'nin de 2021’de tamamlanacağı belirtildi. Kasım 2020’de biten bazı tesislerin açılışı yapıldı ve Ergene Nehri Marmara Denizi’nin derinliklerine boca edilmeye başlandı. Ne ilginçtir ki bu tarihten sonra Marmara Denizi’ni hızla kaplayan devasa salya sorunu ortaya çıktı.