Salamat & Mahalo nui loa everyone for signing on to support the Kanaka Maoli kia'i (Native Hawaiian protectors) of sacred Mauna a Wakea! Please continue to share this petition and spread awareness on ways folks can support the mauna as well as halt the construction of the Thirty Meter Telescope. Below is the Ilokano translation of our letter. Please share with your community members, friends and family. 

Translation by Mario Doropan. 

Ilokano Translation: 

Kablaawan Dakayo​,
Dakami, dagiti nagpirma babaen iti nadumaduma a gunglo kangrunaan dagiti Filipinx scholars, activista, mangisursuro, artista, health workers, human rights defenders ken dagiti panagtitimpuyog dagiti taga Ka Pae ​‘Āina o Hawaiʻi, taga Marianas, taga Turtle Island ken taga Pilipinas ket kayat mi kuma nga iyebkas ti pannakimaymaysami kadagiti kia’i (protektor) ti Mauna a Wakea ket makikaddua kami nga sumraen ti panangbuangay da iti tallo metro a teloskopio a proyekto.

Ti Pilipinas ken ti Hawaii ket nagsinninggalot saan laeng nga gapu ti baybay no diket babaen ti naglabas a paspasamak kangrunaan iti panangagaw ti soberenia ken dagiti kolektivo a pannakibalubal ti nagan ti panagwaywayas. Idi tawen 1893, illegal a pinadisi dagiti Euro-Americano a negosiante karaman dagiti militar iti truno iti Hawaii. Dagiti militar a paset ti USS Boston ket isuda met laeng dagiti militar a nakipagpartisipar ti pannakatiliw ti Manila. Maysa kadagiti rason no apay a ti kongreso ket nangipasa ti nagkadua a resolosion a mangipablaak ti pannakasariping ti Hawaii akas parte ti Estados Unidos ket aramiden da ti Pearl Harbor akas istretigiko a lugar a karaman ti plano da a “pacifikasyon” ti Pilipinas idi panawen ti gubat. Maawatan mi a ti panangsuporta ti panagwaywayas dagiti agtutubo a Hawaiiano ket kasapulan ti panagtitimpuyog tayo amin. Ti Pilipinas ket saan nga naidumduma ti isla ti Hawaii. Agsininggalot dagiti rigrigat tayo. Awan kadatayo ti nawaya no saan nga nawaya dagiti kakabsat tayo.

Sangkamaysa kami kadagiti kameng dagiti Hawaiiano a mangirupir ti karbengan da tapno masaluadan da iti sagrado a nagtaudan da a lugar. Karaman daytoy iti panangbantay da kadagiti espasio nga parabor ti namarusa kas kumu ti daga, danum ken rekursos naturales. Mariknami ti tured ken sakrifisio nga idededikar da para iti pagimbagan ken panangsustentar ti Hawaii tapno addantupay tawiden dagiti sumarsaruno a generasion. Kadagiti masmasungad nga aldaw, bulan ken tawen i-ofresir mi ti panagkakammaysa, pannaki-imatang, ken panagsisinaranay. Ngarud, siiimatang ti lubong ken sisasagana a tumakder ti abayyo.
Kas kuna dagiti Kia’i (katutubo Hawaiiano), Mauna a Wākea ket sangtuario dagiti Diosda. Isu iti puseg nga paggapuan ti ubbog nga pagsakduan ti danum nga magsustenar kadagiti nadumaduma a parsua nga agnanaed ti isla. Isu pay ti paggapuan ti nawasa a danum. Ti pangpatakder ti sangapulo ket walo a kadsaaran a pasdek, ken dua a lima a ribo a galon nga tangke sadiay tuktok ti mauna ket adu dagiti ekolohikal nga apektuanna. No mabalbalin saan koma masagsagid dagitoy nga espacio ta isu ti pagpunduan ti danum.

Kondenaran mi iti desision ti estado ti Hawaii nga mangiparipirip ti panangbuangay da kadaytoy a projekto nga mangrugi kadayoty bulan ti Hulyo. Rumbeng nga adda kuma panagpartisipar ken konsultasion ti estado kadagiti maseknan. Ipangpangruna mi pay daydi demostrasion a napasamak uppat a tawen ti napalabas. Inpakita daytoy a demostasion ti saan a panangited ti basbas dagiti Hawaiiano ti panangrugi ti panagpatakder ti TMT sadiay tapaw ti Mauna a Wākea. Iraman mi pay dagiti petision ti sangalubongan, “global divestment projects”, panagrakisa
kadagiti documento, ken nadumaduma a kaso ti korte. Dagitoy ti mangpaneknek nga ti panangbuangay ti TMT ket dangran na dagiti maseknan kangrunaana ti pakasaritaan a kultural, historikal ken environmental a ekosistema.

Kabayatan ti tuno ti panagsao ti gobernador ken dagiti ti administrasion ti Unibersidad ti Hawaii, ipaspasimudaag da nga umanamong da a pudno nga sagrado ti Mauna a Wākea. Ngem ipakpakita met ti garaw da nga sisasagana da nga mangibaon ti kameng ti militar nga mangukupar ti ‘County of Hawai’i Police Department’ ken ti ‘Department of Land and Natural Resources. Iti nabiit a pannakagatang ti Long Range Acoustic Device (LRAD), ket makapa-alarma no mangan usaren da daytoy nga aparatus a kas aramas nga mangdangran kadagiti kia’i (protektor).
Kondenarenmi ti napalalo unay a fuersa ti estado. Nausar daytoy LRAD tawen 2017 idi binisita ni Presidente Trump ti pangilian tayo a Pilipinas kabayatan ti panagmimiting dagiti miyembro ti ‘Association of Southeast Asian Nations (ASEAN). Impakaammo idi ti ‘Health Alliance for Democracy’ (HEAD) nga ti LRAD ken panagusar ti kanion a danum ket nadangran ti sumatutal a sangagasut ken duapulo ket tallo a protestor, idinto ket duapulo ti nasaktan iti panagsangpet ni Trump. Dagitoy dagiti dungiar a naganab dagiti nasaktan ( pannakaulaw, dunggiar ti ulo, panaglitem, ken posible a pannakabirri). Ti kanion a danum ken ti LRAD ket nausar a kas armas nangpadisi kadagiti mangpro-protekta ti danum sadiay Standing Rock, Ferguson, G20 Summit ken Occupy Wall Street.
Kabayatan ti panagsigurado ni Gobernador Ige ti publiko a mausar laeng ti LRDA a kas kommunikasion no dumteng ti panawen ti didigra ken ti panangisawang na a ti Mauna Kea ket “Saan nga Standing Rock”. Silalagip kami pay kadagiti dadduma pay a naranggas nga araramid tapno marippuog dagiti indegenoso a sanikua a daga. Iparipirip tayo kuma iti kapanunotan tayo nga ti saan a panagrespetar ti sagrado a lugar ket mabalin a maaramid no ti polisia ti estado ken dagiti militar ken pribado a paramilitar nga puersa ket maawagan tapno ikanawa da dagiti makunkunna nga ‘development” interes nga addaan mapagket’ ken limitaran na ti paglintegan a kultural a praktis ken naidemokrasian a espasio iti nawaya a panangiburay ti kapanunotan babaen ti intimidasion ken kinaranggas. Kadagitoy nga linya, makita tayo ti panagiripirit ti unibersidad a dagiti Kānaka Maoli ket kaarngi a konsepto ti Kapu Aloha a mangpaduras ti saan a panagrespetar ti sagrado a lugar. Saan mi nga awaten ti nagdapat a ciensia kolonial, panagdangran a kolonial ket dagiti pakaseknan a agtaud ti saan a panangrespetar kadagiti agkauna a ciensia kangrunaan na ti relasion dagiti maseknan ti nagtaudanda a daga ken danum.

Awawagan mi dagiti tagadifensa ti pagrebbengan ti tao ken ti nagtaudan da a daga sadino no man a suli ti lubong nga umay makidangadang ti pannakaprotekta ti Mauna Kea. Bayat ti intayo panagtitimpuyog ket bumangon tayo a sidadayaw tapno no kasta maiyebkas tayo ti panagayat tayo kadagiti ipatpategtayo.
Bantayan Tayo ti Bantay!