Yıllardır nükleer atık problemi çözülemeyen, İzmir’in Çernobili olarak adlandırılan Gaziemir’deki eski kurşun döküm fabrikası alanıyla ilgili olarak İzmir Tabip Odası, TMMOB İl Koordinasyonu, EGEÇEP, İzmir Yaşam Alanları ve İzmir Barosu tarafından 1 Ağustos 2024 tarihinde fabrika alanı önünde bir basın açıklaması gerçekleştirildi.
Ortak basın açıklamasında, “Radyoaktivite Bulaşmış Atıkların Fiziksel Yöntemlerle Ayıklanması, Sahanın Temizlenmesi ve Elde Edilen Kurşunun Geri Kazanımı Projesi” için hazırlanan ÇED Raporu'na eksikleri olmasına rağmen 10 Ağustos 2017 tarihinde ÇED Olumlu Kararı verildiği belirtilmiştir. Atıkların bertaraf edilmesi için 17 yıldır herhangi bir çalışma yapılmadığı ve bu süre zarfında hiçbir güvenlik önleminin alınmadığı belirtilmiştir.
2023 yılında arazi sahiplerinin, temizlemek üzere bir şirket ile anlaştığı fakat şirketin herhangi bir çalışma yapmadığı bilinmektedir. 23 Temmuz 2024 tarihinde yerel yönetimler, çevre örgütleri, meslek odaları ve halk bilgilendirilmeden, alanda iş makinelerinin çalışmaya başladığı görülmüştür. Aynı gün basında Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile Nükleer Denetleme Kurumu gözetiminde “konusunda uzman ekipler” tarafından atıkların alandan kaldırılacağı belirtilmiştir. Fakat yapılan çalışmaların hangi firma tarafından, hangi yöntemler kullanılarak yapılacağı gibi birçok soruya yanıt getirilmemiştir.
Başlatılan çalışmalarla ilgili olarak Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile Nükleer Düzenleme Kurumu başta olmak üzere ilgili kurumlara cevaplanması beklenen sorular yöneltilmiştir. Çalışmaların ÇED Olumlu Kararı verilen proje kapsamında mı yürütüleceği bilgisi, projede değişiklik yapıldıysa Çevresel Etki Değerlendirmesi'nin yapılıp yapılmadığı, hangi teknik yöntemlerin kullanılacağı, çalışmanın ve denetimin hangi kurum ve kuruluşlar tarafından yapıldığı, 23 Temmuz 2024 tarihinden itibaren alanda ne kadar bir kazı çalışması yapıldığı gibi sorular yöneltilmiştir.
Yapılan açıklamada, 2013 yılındaki saha çalışmalarında yöredeki kuyulardan alınan su örneklerinde kurşun, çinko, arsenik gibi toksik elementler ve nükleer santral yakıt çubuklarında bulunan Europium 152 (Eu-152) radyoizotopunun saptandığı belirtilmiştir. Bu radyasyonun ve toksik maddelerin kanser, sinir ve solunum sistemi hastalıkları ile farklı organlarda işlev bozukluklarına neden olduğu vurgulanmıştır.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ve yetkili kurum ve kuruluşların belirtilen sorulara en kısa sürede yanıt vermesini ve uzman/alanında yetkin kişilerle, uygun teknik ekipmanlar ile standartlara uygun şekilde bu nükleer atıkların bertaraf edilmesi ve sürecin şeffaf yürütülmesini talep ediyoruz.