Thirrje urgjente për veprim institucional dhe përgjegjësi publike

Drejtuar institucioneve të Republikës së Kosovës

I. Deklaratë publike

Ne, organizatat e shoqërisë civile, profesionistët, aktivistët dhe qytetarët e nënshkruar më poshtë, shprehim shqetësimin tonë të thellë për prerjen sistematike, të pakontrolluar dhe shpeshherë të paarsyetuar të bimëve në hapësirat urbane dhe rurale në Republikën e Kosovës.

Ky fenomen përbën rrezik serioz për:

• Shëndetin publik;
• Biodiversitetin dhe ekosistemet natyrore;
• Stabilitetin klimatik lokal;
• Cilësinë e jetesës dhe mirëqenien sociale;
• Sigurinë mjedisore të brezave të ardhshëm.

Bimët dhe hapësirat e gjelbra përbëjnë infrastrukturë jetike ekologjike, të cilat: reduktojnë ndotjen e ajrit, ulin temperaturat urbane dhe efektin e “ishullit të nxehtësisë”, parandalojnë erozionin dhe përmbytjet, mbrojnë biodiversitetin dhe përmirësojnë shëndetin fizik dhe mendor të qytetarëve.

Prerja e tyre pa analizë ekologjike, pa konsultim publik dhe pa kompensim adekuat përbën dëm të pakthyeshëm ndaj interesit publik.

II. Kërkesat tona

1. Kriminalizimi i prerjes së paligjshme të bimëve

Ne, të poshtëshënuarit kërkojmë:

• Forcimin e dispozitave penale për prerjen e paligjshme të bimëve;
• Vendosjen e dënimeve të rrepta për individë, kompani dhe institucione përgjegjëse;
• Transparencë të plotë publike për çdo vendim administrativ që përfshin tkurrjen e gjelbërimit;
• Regjistër publik për prerjet dhe zëvendësimet e bimëve në nivel komunal dhe qendror.

2. Rishikimi dhe përforcimi i legjislacionit mjedisor

• Rishikimin urgjent të ligjeve dhe rregulloreve për mbrojtjen e hapësirave të gjelbra;
• Krijimin e standardeve të detyrueshme për ruajtjen dhe zëvendësimin e bimëve;
• Integrimin e kritereve ekologjike të detyrueshme në çdo projekt ndërtimor dhe urban;
• Vendosjen e objektivave minimale për hapësira të gjelbra për kokë banori, në përputhje me standardet ndërkombëtare.

3. Përfshirja e EKOCIDIT si kategori ligjore

Ndonëse Kapitulli XXVII i Kodit Penal të Kosovës (Kodi Nr. 06/L-074) parasheh vepra penale kundër mjedisit (si Neni 338 për ndotjen dhe degradimin e mjedisit, apo Neni 348 për shkretërimin e pyjeve), korniza aktuale i trajton këto kryesisht si dëme të fragmentuara. Ato shpesh kushtëzohen me pragje të ulëta financiare dhe kanë dënime maksimale që nuk reflektojnë natyrën e pakthyeshme të shkatërrimit masiv, institucional dhe sistematik.

Prandaj, kërkojmë:

• Ndryshimin dhe plotësimin e Kodit Penal: Përfshirjen e "Ekocidit" si nen të veçantë dhe si vepër penale të nivelit të lartë, duke e përkufizuar atë në përputhje me standardet ndërkombëtare si: "veprime të paligjshme ose të shkujdesura, të kryera me vetëdije se ekziston një gjasë reale për dëme të rënda, të gjera ose afatgjata në mjedis."
•  Ashpërsimin e sanksioneve dhe përgjegjësisë: Kalimin nga gjobat dhe dënimet e ulëta (që aktualisht variojnë nga gjoba deri në maksimum 5 ose 8 vjet për raste ekstreme) në sanksione proporcionale me shkatërrimin e ekosistemeve. Kjo duhet të përfshijë përgjegjësinë e drejtpërdrejtë penale për vendimmarrësit, zyrtarët publikë dhe korporatat që miratojnë, lejojnë ose shkaktojnë këtë degradim.
•  Harmonizimin e legjislacionit me Acquis të BE-së: Përafrimin e kornizës sonë ligjore me Direktivën e rishikuar të Bashkimit Evropian për Krimet Mjedisore dhe rezolutat e Parlamentit Evropian, duke e trajtuar Ekocidin me seriozitetin e krimeve kundër njerëzimit.

4. Angazhimi i komunave për mbrojtjen e gjelbërimit

Kërkojmë nga të gjitha komunat:

• Nënshkrimin e një marrëveshjeje të përbashkët për mbrojtjen e bimëve;
• Integrimin e mbrojtjes së gjelbërimit në strategjitë urbane dhe planet zhvillimore;
• Ndalimin e prerjeve pa analizë ekologjike profesionale dhe konsultim publik;
• Vendosjen e objektivave të matshme dhe të monitorueshme për zgjerimin e hapësirave të gjelbra.

III. Pse kjo është urgjente

Sepse Kosova po përballet me: urbanizim të pakontrolluar; reduktim drastik të hapësirave të gjelbra; rritje të temperaturave urbane; përkeqësim të cilësisë së ajrit dhe rrezikim të drejtpërdrejtë të shëndetit publik.

Mungesa e ndërhyrjes institucionale do të prodhojë pasoja afatgjata, ekonomike, sociale dhe mjedisore.

IV. Thirrje për veprim institucional

I bëjmë thirrje institucioneve të Republikës së Kosovës që të ndërmarrin masa të menjëhershme për:

• Mbrojtjen ligjore të bimëve;
• Ndalimin e shkatërrimit të ekosistemeve;
• Adaptimin e standardeve moderne mjedisore;
• Vendosjen e drejtësisë ekologjike si parim themelor i qeverisjes.

V. Thirrje për solidaritet qytetar

I ftojmë qytetarët, profesionistët, aktivistët, akademikët dhe organizatat që t’i bashkohen kësaj nisme për të mbrojtur të drejtën tonë themelore për një mjedis të shëndetshëm.

Mbrojtja e bimëve është mbrojtje e jetës.
Mbrojtja e natyrës është mbrojtje e së ardhmes.