KENTSEL TASARIM ve BİSİKLET Herkes için erişilebilir bir kamusal alan hayaliyle “pedal çeviren” Engelsiz Pedal Derneği, karar vericilerin, mimarların, tasarımcıların, mühendislerin, müteahhitlerin dikkatini toplumun dezavantajlı kesimlerine çekecek süreçler kurgulamaya deva mediyor. Engelsiz Pedal Derneği sadece bisikletçileri değil, tekerlekli sandalyedekileri, görme engellileri, yaşlıları ve hamileleri de kentsel kamusal alanlarda görmezden gelen, evrensel tasarım ilkelerinden yoksun projeler çizilmesini engellemek üzere çalışmalarını hızlandırdı. Bir bisiklet derneği olarak, bu konuda farkındalığı arttırmak üzere, bisiklet odaklı çözümler üretmek üzere farklı uzmanlık alanlarından kişiler ile birlikte fikir ve proje üretmeye başlıyoruz. Bu bağlamda, okuyacağınız metin, özellikle Kentsel Tasarım öğrencilerine seslenmektedir. Biz bisikletçilere yol yapılmıyor, trafikte haklarımız çiğneniyor, araçlar yanımızdan acımasız bir hızla geçip gidiyor. Haklı olduğumuz noktada haksız muamelesi görüyoruz. Bu nedenle tekerlekli sandalye kullanan “engelli” birinin neler hissettiğine dair empati kurmakta güçlük çekmiyoruz. Bilakis biz bisikletçilerin de mevcut koşullarda engelli-engellenmiş olduğunu düşünüyoruz. Bu bakış açısıyla Engelli Hakları Forumu dahil olmak üzere, bir çok engelli örgütüyle, derneğiyle tanıştık ve fikir paylaştık. Onların derdi bizim, bizim derdimiz onların oldu. İçinde yaşadığımız sistem; bizden araba almamızı, benzin tüketmemizi, büyük otoyol ve viyadükleri talep etmemizi dayatıyor. Bisiklet ise basit yapısı, herkesin erişebileceği fiyatıyla sistemin çarklarını durduracak, adeta antikapitalist bir araç. Hal böyle olunca sistem bisikleti karbon kadrolar, titanyum alaşımlı vitesler ile donatarak, on binlerce liraya satılan pahalı kapitalist bir oyuncağa çevirmeye yeltendi. Şimdi bisiklet moda! Ama Konya’da yıllardır işine bisikletiyle giden işçinin bu temaşadan haberi yok. Bisiklet moda, bisiklet çok güzel ama paran varsa. Şu anda otomobil parasına bisikletler satıldığının farkında mısınız? Engelli bireyler ile biz bisikletliler üzerinde oynanan oyun büyük benzerlikler içeriyor. Biz Engelsiz Pedal Derneği özelinde kararımızı verdik; artık engelli olduğumuzu, dolayısıyla bisikletlerimizin de "engelli aracı" olduğunu iddia ediyoruz. Toplumun neredeyse tamamı, %99’u engelli, sadece %1’lik kısım hiç bir erişilebilirlik sorunu yaşamıyor. Wall Street eylemlerinde %1’in zulmüne karşı birleşelim çağrıları yükselmişti. Biz Engelsiz Pedal Derneği olarak kendi üzerimize düşeni yapmaya hazırız. Başlangıç olarak engelli olmayı benimsedik, kendimizi engelli olarak konumlandırdık. Şimdi de kolları sıvayıp “engelsiz” olabilmek için neler yapabiliriz diye düşünelim istiyoruz. Bu çalışmaya, kentsel tasarım öğrencilerinin eğitim sürecinden başlamak gerektiğini düşünüyoruz. Kentsel Tasarım Eğitiminde Bisiklet Kentsel tasarım öğrencilerinin geleceğin kentsel kamusal alanlarında söz sahibi olacakları bir gerçek. Bu nedenle onların hassasiyetleri ülkenin geleceğini belirleyecek. Bize göre öğrencilerin şehri bisiklet üzerinde keşfetmeleri, kentsel kamusal alanla kuracakları bağı belirgin biçimde değiştirecek bir yöntemdir. Öğrencilerin kenti düşünürken dört duvar arasında değil bisiklet üzerinde olmaları düşünce sistemlerini, algı biçimlerini, ritimlerini, duyarlılıklarını ve yaratıcılıklarını geliştirecektir. Tüm kent sakinleri gibi öğrenciler de kent yaşamına hiç dokunmadan bir noktadan diğerine yolculuk etmektedir. Toplu taşıma araçları rutin ve içe kapalı bir kent deneyimi dayatmaktadır. Oysa bir bisiklet edinmek, kentsel tasarım öğrencilerine canlı, zengin, çok katmanlı bir kent deneyimi sağlayacak, onları bisikletli birer flanöre dönüştürecektir. Öğrenciler için bisikletle şehri keşfetme süreci, sürekli değişip dönüşen kamusal alanı deneyimlemek ve “erişilebilirliğin” ne olduğuna dair pratik kazanmak için harika bir fırsat sunacaktır. Bu düşünceden hareketle Engelsiz Pedal Derneği olarak Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Şehir ve Bölge Planlama Bölümü, Kentsel Tasarım Bilim Dalı’nın bu yıl düzenleyeceği Kentsel Tasarım ve Uygulamalar Sempozyumu’nda “Kentsel Tasarım ve Bisiklet” başlıklı bir bildiri sunacağız. Öğrencilerle deneyim ve bilgimizi paylaşacağız. “İstanbul’a Katlanamıyorum” https://www.facebook.com/katlabeni/ Engelsiz Pedal Derneği olarak, mekanın ve zamanın daralması sonucunda artık katlanılmaz hale gelmiş kentsel yaşama bir alternatif üretmek için “İstanbul’a Katlanamıyorum” projesini gelişirdik. “İstanbul’a Katlanamıyorsan Bisikletini Katla!” mottosu ile kentsel tasarım öğrencilerine sesleniyoruz: Şehri bisiklet üzerinde keşfetmek, katlanan bisikleti toplu ulaşıma ve diğer taşıtlara entegre ederek istediğiniz yere geç kalmadan gitmek istemez misiniz? İstediğiniz yere zamanında yetişmenin ötesinde, araba gibi kapalı bir kutuda değil, kamusal alanı soluyabileceğiniz, insanlarla temas kurabileceğiniz bisiklet üzerinde olacaksınız. Sizleri şehirdeki hayatınızı katlanılır hale getirecek bir bisiklet edinmeye ve bu bisiklet üzerindeki gözlemlerinizi “İstanbul’a Katlanamıyorum” sitesinde, blog sayfasında, instagram ve youtube hesaplarında paylaşmaya davet ediyoruz. Haziran ayına kadar edineceğiniz deneyimleri ve pratiğinizi bir moodboard veya afiş formatına getirerek, hazırladığınız posterleri detaylarına aşağıdaki linkten ulaşabileceğiniz Kentsel Tasarım ve Uygulamalar Sempozyumu’na gönderebilirsiniz. Katlanan bisikleti bir lüks olarak görmüyoruz. Dernek olarak bisikleti en ekonomik şekilde nasıl temin edeceğinizin bilgisini de paylaşıyoruz: https://www.facebook.com/events/720574774712614/ Proje kapsamında Bahçeşehir Üniversitesi ile Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi öğrencilerinden oluşacak, şehri bisiklet ile katlanılır hale getirecek en az 20 kişi belirlenecek. Bu kişilere “İstanbul’a Katlanamıyorum” ile ilgili tüm hesapların şifreleri verilecek ve süreç boyunca paylaşımlar yapmaları, deneyimlerini paylaşmaları beklenecek. Projenin sonunda katılımcılar, uluslararası bir sempozyuma katılmış, aynı zamanda ortaya çıkan birikimin sonuçlarından hareketle hazırlanacak kitabın ve filmin yaratıcıları olacaklar. İletişim, bilgi ve başvuru için engelsiz pedal derneği sayfasını takip edebilirsiniz: https://www.facebook.com/engelsizpedal/