"Illyrian Lahuta versus Gusla" & "Çiftelia kundrejt Dotar"

"Illyrian Lahuta versus Gusla" & "Çiftelia kundrejt Dotar"

0 have signed. Let’s get to 2,500!
At 2,500 signatures, this petition is more likely to get picked up by local news!
Krenare Jam Shqiptare started this petition to United Nations and

Ramadan Sokoli:

The origin of the Albanian lahuta dates back to 1335
"The earliest evidence known in the Balkans is seen specifically in a fresco painted around 1335, in the monastery of Deçan where a group of men dancing to the sounds of lauria, (lahuda) gloriska, toy and balloon" is presented.
Why did the Serbian lahuta have to take precedence among the Balkan countries that inherit it, such as Bosnia, Albania, Kosovo and Montenegro. Even three of these countries, Albania-Kosovo-Montenegro, sing in Albanian the Albanian epic with lute. For this and many other reasons, not only Albanian scholars, but also foreign albanologists define the Albanian lahuta as the most archaic in these areas.
The well-known ethnomusicologist Ramadan Sokoli who is no longer alive today (Shkodër, June 14, 1920 - Tirana, March 12, 2008) has written in the book "Musical instruments of the Albanian people", Tirana, 1991, among others:
"The earliest evidence we have about the use of musical instruments with bows in the settlements of Albanians is located in the monastery of Deçan, specifically in a fresco painted around 1335, which shows a group of men dancing to the sounds of laurel, glorisk, toy and the balloon. "This is the earliest evidence known in the Balkans," wrote Ramadan Sokoli. Ramadan Sokoli in his study writes that lahuta is inherited from the Arbëresh of Italy and is also used by the Arbëresh (Arvanitas) of Greece.

Ramadan Sokoli:

Origjina e lahutës shqiptare daton në vitin 1335.
“Dëshmia më e hershme që njihet në Ballkan shihet konkretisht në një afresk të pikturuar rreth vitit 1335, në manastirin e Deçanit ku paraqitet një grup burrash që vallëzojnë sipas tingujve të laurisë, (lahuda) gloriskës, lodërtisë dhe tullumbacit”.
Përse lahuta serbe duhej të merrte përparësi ndër vendet e Ballkanit që e trashëgojnë si Bosnja, Shqipëria, Kosova e Mali i Zi. Madje tre nga këto vende Shqipëri-Kosovë-Mali i Zi këndojnë në shqipen e vjetër eposin shqiptar me lahutë. Për këtë e shumë arsye të tjera jo vetëm studiuesit shqiptarë, por edhe albanologët e huaj lahutën shqiptare e përcaktojnë si më arkaike në këto treva.
Etnomuzikologu i njohur Ramadan Sokoli që sot nuk jeton më (Shkodër, 14 qershor 1920 - Tiranë, 12 mars 2008) ka shkruar në librin "Veglat muzikore të popullit shqiptar", Tiranë, 1991 ndër të tjera se:

“Dëshmia më e hershme që kemi rreth përdorimit të veglave muzikore me hark nëpër vendbanimet e shqiptarëve ndodhet në manastirin e Deçanit, konkretisht në një afresk të pikturuar rreth vitit 1335, ku paraqitet një grup burrash që vallëzojnë sipas tingujve të laurisë, gloriskës, lodërtisë dhe tullumbacit. Kjo është dëshmia më e hershme që njihet në Ballkan.”, shkruan Ramadan Sokoli. Ramadan Sokoli në studimin e tij shkruan se lahuta është trashëguar edhe tek arbëreshët e Italisë dhe përdoret gjithashtu nga arbëreshët (arvanitasit) e Greqisë.

 
 Çiftelia  ose Tamërr (tambur)

Një version horizontal i Lahutës ose Lute instrument më i lashtë me origjinë nga civilizimi i lashtë i Mesopotamisë. Qysh në kohët e hershme është përdorur bashkë me Lahutën në fiset e lashta pellazge dhe ato ilire. 

Lahuta si instrumenti me një tel është vegla më e lashtë i njerëzimit dhe ajo është traditë e shqiptarëve edhe sot. Lahutari shoqëron epokat e ngjarjet e kohës me Rapsoditë ku edhe rrëfimet e dikurshme u përfshinë në veprat e Homerit. 

Çiftelia është zhvilluar në të njëjtën habitat dhe popuj pasi ajo Lute është zhvilluar pas Lahutës dhe Harpit. Sipas etnomuzikantëve të.shquar Çiftelia ose Luta shqiptare i përket Karadyzen ose periudhës se civilizimit Mesopotamisë dhe është version ndryshëm nga ajo Egjiptiane e hebreje. 

Studues të mëdhenj të etnomuzikës folklorike nga Dumbrill, Ramadan Sokoli, Pirro Miso, Jeffrey Charest etj japin të dhëna që instrumente muzikore të popujve të lashtë i përkasin kontinentit Europian dhe lindjes se afërt, mbretërive të Akadisë, Parthët, Trojanët dhe fiset Pellazge Ilire nga ku rrjedhin dardanët, ilirët dhe të gjithë shqiptarët. 

Funksioni i tyre ka pas qëllim rrëfimi e këndimi arti i lashtë i përcjelljes së ngjarjeve historike. Në fillim këto rapsodë mblidheshin në oborret e mbretërve dhe ato i binin Harpës, Lahutës apo më vonë lyrës e çiftelisë lutës. Kjo traditë përcillej dhe në kohë paqe e në kohë luftë. Luftëtarët ilirë të çdo kohë shkonin luftonin por krahas armës apo mjetit për të luftuar merrnin me vete edhe çiftelinë për të kënduar fatin e betejës në fitore apo humbje. 

Njësoj si sot nuk ka rapsod shqiptare që të mos marr me vete çiftelinë kudo që shkon në emigracion. Këto mund ti shikoni kudo në Facebook apo video Youtube. Nuk ka popull në botë që traditën prej 4000 vjetësh eban ende gjallë.

Shqiptarët pasardhës të ilirëve pellazgë janë të indinjuar për mos njohjen e Lahutës e Çiftelisë si dy veglat muzikore të zemrës shqiptare. 

Dotari i Iranit nuk është gjë tjetër se një version turk i perandorisë Osmane ose i jeniçerëve por shqiptarët që merreshin nizam nga perandoria Osmane si luftëtar të zotë e kanë shpërndarë atë kudo ndaj dotari i Iranit apo i popujve përreth është shpërndarë nga ushtarët shqiptarë të Perandorisë Osmane në shekujt XV-XVI pra është shumë e vonshme. 

Edhe Gusla bizantine është bija e Lahutës ilire pellazge sepse ushtarët e princërit e Bizantit kanë qenë Ilirët që ishin mbretërit e Dalmacisë e Ballkanit prej dymijë vjetësh. Serbët erdhën nga Kaukazi në shekullin e VII si ushtarë të Gothëve armiqtë e Romës në kufirin ndarës mes Perandorisë romake lindore dhe perëndimore. Në tokat ilire ata erdhën si popullsi e huaj shërbëtorë të princave të Bizantit. Ata skanë sjellë kurrë me vete asnjë lahutë apo çiftelia sepse Lahuta e Lute ose Çiftelia janë shpikur në viset Dardanisë Mesopotamisë dhe lindjes së afërme pra Troja. Si serbët përdorën guslën pasi Bizanti pushtoi Ilirinë dhe princërit e Dukagjinit, Malësisë u martuan me princeshat serbe të Bizantit apo anasjelltas. Irani e përdor Dotarin nga fiset kurde e turkmene të cilat janë etni të mbretërisë Hitite. 

 

 

 


 
 

 
 

0 have signed. Let’s get to 2,500!
At 2,500 signatures, this petition is more likely to get picked up by local news!